Risicofactoren en vooruitzichten

De Filipijnen hebben een sterke rating van 3/7 voor het politieke risico op (middel)lange termijn. Door de gestage sterke bbp-groei en het efficiënte macro-economische beleid bleven de risico’s onder controle en konden de economische fundamenten in de loop der jaren worden versterkt. Een economie die aan het diversifiëren is, gezonde overheidsfinanciën, een klein tekort op de lopende rekening en een lage buitenlandse schuldenlast dragen daartoe bij. Deze factoren zouden het land moeten helpen om met relatief zelfvertrouwen het hoofd te bieden aan de langzaam verslechterende wereldwijde context – van protectionistische besmettingseffecten uit de VS tot strengere monetaire voorwaarden – ondanks de druk van buitenaf die tot uiting komt in kapitaaluitstromen en een depreciatie van de peso. Daarbij komt nog dat terugkerende instabiliteitsrisico’s op politiek en veiligheidsvlak het politieke risico de hoogte in drijven.

Het politieke risico op korte termijn wordt dankzij de comfortabele liquiditeit in categorie 2/7 geplaatst. Het commerciële risico krijgt een ‘normale’ rating dankzij de sterke conjunctuur en de goede financiële context die een vrij moeilijke zakelijke en juridische context compenseren. Daarnaast kan verdere depreciatiedruk op de peso de vooruitzichten vertroebelen.

Feiten & cijfers

Pro's

  • Voorzichtig en efficiënt macro-economisch beleid
  • Goede fundamenten, sterke groei
  • Ruime geldoverdrachten van Filipino’s werkzaam in het buitenland
  • Jonge en geschoolde arbeidskrachten

Contra's

  • Kwetsbaar voor wereldwijde handelsoorlog en VS-protectionisme
  • Hiaten in de infrastructuur
  • Hoge armoede
  • Hoge terreurdreiging in het islamitische Zuiden

Staatshoofd en regeringsleider

  • Rodrigo Duterte

Bevolking

  • 104,9 miljoen

Bbp (in 2017)

  • 313,4 miljard USD

Inkomen per hoofd van de bevolking

  • 3.660 USD

Inkomensgroep

  • Lager middeninkomen

Beoordeling landenrisico

Hoofdpunten

  • Machtsversterking van de populistische president en geplande grondwetshervorming overschaduwen politieke stabiliteit
  • Risico op islamitische terreur neemt toe; warmere banden met China komen de economie ten goede
  • Economische groeicyclus blijft sterk dankzij een gunstige externe context
  • Gevarieerde groeimotoren waaronder grote infrastructuurinvesteringen
  • Amerikaans protectionisme, strengere globale financiële voorwaarden en inflatie zijn neerwaartse risico’s
  • Budgettaire ruimte, lage buitenlandse schuld en comfortabele liquiditeit zouden schokken moeten opvangen

Een sterker presidentieel bewind overschaduwt de politieke stabiliteit

In de twee jaar dat hij aan de macht is, wist de populistische president Duterte al goed zijn stempel te drukken op het land. Hij deed dit niet alleen door zijn onbeschroomdheid, maar ook door zijn sterke meerderheid in het Congres en zijn enorme populariteit die nog eens gestimuleerd werd door een aanhoudend sterk economisch momentum en de drugsoorlog die tot op heden al meer dan 10.000 levens zou hebben gekost. Tegelijkertijd gebruikt hij zijn mandaat om zijn macht nog verder te verstevigen. De meest uitgesproken ciritici van zijn beleid, ofwel hooggeplaatste politieke tegenstanders, of het hoofd van het Hooggerechtshof, werden gearresteerd of ontzet uit hun functie door een minder onafhankelijke rechterlijke macht, wat blijk geeft van een afzwakking van de rechtsstaat. Deze tendens komt ook tot uiting in de aanhoudende noodtoestand op het eiland Mindanao, die vorig jaar werd afgekondigd in de nasleep van de lange strijd tegen IS-strijders in Marawi.

Daarnaast stelde de president een hervorming van de grondwet voor die voor meer federalisme zou zorgen, wat de autonomie van de regio’s in onder andere rechterlijke en begrotingsaangelegenheden ten goede zou komen. Het ontwerp van de grondwetshervorming geeft meer uitvoerende bevoegdheden aan de president en maakt hem verkiesbaar voor twee mandaten van 4 jaar in plaats van het huidige eenmalige mandaat van 6 jaar. De parlementsverkiezingen van mei 2019 zouden worden uitgesteld tot 2022 waardoor Duterte met zijn sterke meerderheid aan de macht kan blijven tot de algemene verkiezingen van 2022. Er zou een bepaling zijn opgenomen om te verhinderen dat hij zich kandidaat stelt voor een tweede mandaat. Het ziet ernaar uit dat de hervorming controversieel en mogelijk onpopulair zal zijn, zoals blijkt uit de mislukking van gelijkaardige pogingen van zijn voorgangers. Na goedkeuring door het Congres zou de nieuwe grondwet onderworpen worden aan een referendum.

Risico op politiek geweld blijft een grote bekommernis terwijl de banden met China aangehaald werden

Het matige risico op politiek geweld (categorie 4/7) wordt gedomineerd door binnenlandse spanningen. Vooral op Mindanao heeft het land af te rekenen met een chronische maar toenemende terreurdreiging van militante groeperingen (zoals Abu Sayyaf) als gevolg van terugkerende terroristen en vooral de plannen van lokale aan IS gelinkte islamitische rebellenbewegingen om in het zuiden van het land een regionaal kalifaat op te richten. Positief is dan weer dat het Congres onlangs de wet heeft goedgekeurd tot oprichting van de autonome regio van Bangsamoro in het zuiden van de Filipijnen (waar Duterte vroeger burgemeester was van de stad Davao). Hoewel er nog enkele juridische hindernissen voor de boeg liggen, zou de tenuitvoerlegging van de wet kunnen bijdragen tot betere vredesvooruitzichten voor de grotendeels islamitische bevolking door het demobiliseren van lokale gewapende groepen (in het bijzonder het Moro Islamic Liberation Front). Naar het buitenland toe heeft Duterte pragmatisch gekozen voor warmere banden met Peking, ondanks een gunstige uitspraak van het internationale arbitragehof over de soevereiniteit van de betwiste eilanden in de Zuid-Chinese Zee. In ruil profiteert het land van aanzienlijke investeringen van en handel met China. Onder druk van het volk en politici zou zijn beleidslijn tegenover China echter kunnen verharden in het kader van de toenemende militarisering van China, en meer schepen die in de betwiste gebieden varen, vooral rond het Scarborough-rif. Op die manier kan het risico op de herneming van conflicten en spanningen weer toenemen.

Indrukwekkend sterke groeicyclus

Alles loopt op wieltjes voor de Filipijnse economie. De Filipijnen blijven in Zuidoost-Azië bij de besten van de klas. Het ziet ernaar uit dat de reële bbp-groei van 6,7% van vorig jaar zich dit jaar zal herhalen. Er wordt verwacht dat deze positieve tendens zich voortzet op middellange en lange termijn met een gemiddelde van 6,9% tot 2023.

Dit is te verklaren door tal van factoren, van een sterke private consumptie tot een ondersteunende wereldwijde vraag die heeft geleid tot een recordjaar 2017 voor de export van elektronica, dat op overtuigende wijze het topexportproduct was met 2/3 van het totaal. De dienstensector profiteert mee van de positieve dynamiek met een sterke sector voor het uitbesteden van bedrijfsprocessen en stijgende inkomsten uit toerisme (+36% in 2017 t.o.v. het jaar voordien). De sterke groeicyclus wordt nog kracht bijgezet door de (overheids)investeringen in de infrastructuur te versnellen. Het betreft meer dan twintig projecten die in 2017 werden opgestart en momenteel op volle toeren draaien. Door zich te richten op de ontwikkeling van vervoer (spoorwegen, wegen, metro, enz.) heeft het vijfjarenprogramma van 170 miljard USD voor ‘Build, Build, Build’ (BBB) tot doel de infrastructuurkloof te verkleinen en het bedrijfsklimaat op (middel)lange termijn te verbeteren. China is in veel projecten de dominante investeringspartner.

De vooruitzichten voor al deze groeifactoren – behalve voor niet-elektronische exportproducten die dit jaar in een negatieve spiraal zitten – zijn positief voor de komende 12 maanden.

Amerikaans protectionisme, strengere globale monetaire voorwaarden en inflatie zijn neerwaartse risico’s

De reële bbp-groei zou in 2019 wel kunnen afremmen door ongunstige externe ontwikkelingen en de verstrakking van het binnenlandse monetaire beleid. Het Amerikaanse protectionisme en de intensiverende handelsoorlog van de VS met China zijn neerwaartse risico’s voor de Filipijnse economie. Dat kan nog worden beïnvloed door hogere importkosten en een zwakkere vraag uit het buitenland. De impact kan rechtstreeks zijn via de VS, de grootste exportmarkt van de Filipijnen (15% van de goederen) en onrechtstreeks via China dat ongeveer 17% van de Filipijnse goederenexport opnieuw exporteert. De sector van elektronische en elektrische toestellen is het gevoeligst voor de handelsoorlog tussen de VS en China. De dienstensector baart nog meer zorgen: veel Amerikaanse bedrijven besteden actief zakelijke diensten uit in het land, terwijl een restrictiever immigratie- en arbeidsbeleid in de VS een mogelijke invloed zou kunnen hebben op een derde van de massale geldtransfers naar het land (bijna 22% van de inkomsten op de lopende rekening), die afkomstig zijn van Filipijnse werknemers in de VS.

De verhoging van de rentevoeten is een antwoord op de inflatiedruk die wordt aangewakkerd door hogere olie- en voedselprijzen, belastingen en een economie die navigeert rond potentieel. In juni bedroeg de inflatie meer dan 5%, een hoogtepunt in 6 jaar.

Ondanks de sterke export en directe buitenlandse investeringen, vertonen de lopende rekening en de betalingsbalans sinds 2016 een klein tekort. Dat is te wijten aan de sterk toegenomen BBB-investeringsgerelateerde import van kapitaalgoederen en aan kapitaaluitstromen in een context van het normalisatiebeleid van de Amerikaanse Fed, dat heeft geleid tot een terugtrekking van kapitaal uit opkomende markten en een versterking van de Amerikaanse dollar (USD). De Filipijnse peso was een van de grootste slachtoffers bij de Aziatische munten (-7% ten opzichte van de USD in de eerste helft van 2018) en kan onder druk blijven staan door de verwachte bijkomende toename van het tekort op de lopende rekening.

De flexibele wisselkoers komt echter als geroepen om externe schokken op te vangen. De verwachte verdere stijgingen van de rentevoeten en de solide fundamenten van het land kunnen de waardevermindering van de peso ook helpen verzachten en de omvang van de kapitaaluitstromen helpen inperken. De grote instroom van directe buitenlandse investeringen zal echter blijven profiteren van het BBB-programma en er wordt verwacht dat de instroom de komende jaren zal stijgen dankzij een langzaam verbeterend ondernemingsklimaat. Dat betekent dat het geschokte beleggersvertrouwen, ondanks de recente uitstroom van portfoliokapitaal, niet zal verdwijnen.

Budgettaire buffers en laag financieel risico moeten toekomstige schokken opvangen

De budgettaire expansie zou de impact van de monetaire verstrakking kunnen compenseren en de groei op een hoog niveau kunnen houden. Om de snel stijgende infrastructuuruitgaven te financieren, heeft de regering een belastinghervorming gelanceerd – met hogere belastingen maar ook verlagingen van de personenbelasting – waardoor de overheidsinkomsten tegen 2020 naar verwachting zullen stijgen naar een nog steeds relatief lage 20% van het bbp. De regering kan zich hogere overheidsuitgaven veroorloven dankzij de beschikbare begrotingsruimte als gevolg van een van de opmerkelijkste beleidsontwikkelingen van het voorbije decennium. De begrotingspositie schommelt sinds 2011 rond het evenwichtspunt en er wordt een klein tekort verwacht op (middel)lange termijn. Tussen 2004 en 2017 werd de algemene overheidsschuld bovendien gehalveerd tot een beheersbare 37,8% van het bbp en verwacht wordt dat ze langzaam nog verder zal dalen.

Dit illustreert hoe continuïteit en behoedzaamheid in een economisch beleid dat de macro-economische stabiliteit en de begrotingsdiscipline handhaaft, kenmerkend zijn geweest voor de opeenvolgende regeringen – de breuk in het beleid is er gekomen vanaf 2004 tijdens de ambtstermijn van Arroyo, en werd bevestigd door Benigno Aquino III – en hebben bijgedragen tot gezondere fundamenten en een langdurig economisch succesverhaal (stijging van het bbp met gemiddeld 6,4% in 2010-2017).

Het is ook van toepassing op de buitenlandse schuld, die laag is – minder dan 25% van het bbp en 65% van de ontvangsten op de lopende rekening in 2017 – na een constante daling sinds 2004. Een sterkere USD en hogere rentevoeten zullen echter nadelig zijn voor de ondernemingen met de grootste schuldenlast, waarvan een groot deel in USD is.

De deviezenreserves zijn robuust, ook al zijn ze de afgelopen jaren ruwweg gestabiliseerd, terwijl de import is toegenomen, met name omwille van de investeringsprojecten. De importdekking is bijgevolg afgenomen van 9 maanden in 2015 tot 6,3 maanden in april vorig jaar. De deviezenreserves blijven echter ruimschoots voldoende om de lage kortetermijnschuld en de bescheiden schuldaflossing te dekken.

Alles wel beschouwd lijkt de Filipijnse economie, ondanks de toenemende externe risico’s, goed gewapend met sterke buffers tegen toekomstige externe schokken, wat bijdraagt tot een matige rating van 3/7 voor het politieke risico op (middel)lange termijn.

Analist: Raphaël Cecchi – r.cecchi@credendo.com