Risicofactoren en vooruitzichten

Sinds de militaire junta in 2011 het land politiek en economisch heeft opengesteld, is er op veel vlakken indrukwekkende vooruitgang geboekt. Na vijftig jaar militair bewind en een historische overwinning van de oppositie bij de democratische verkiezingen van november 2015, wordt Myanmar nu bestuurd door Aung San Suu Kyi en haar partij, de NLD. Het leger blijft echter een actieve politieke rol spelen om zijn privileges te verdedigen en kan zo de politieke hervormingen bemoeilijken. Een einde maken aan de aanhoudende etnische conflicten en voldoen aan de hoge verwachtingen van de bevolking vormen voor de onervaren burgerregering enorme uitdagingen. De regering profiteert wel van optimale omstandigheden: ze geniet de diplomatieke en financiële steun van de internationale gemeenschap (denk maar aan het opheffen van de Amerikaanse economische sancties), en het land is gelegen tussen India en China. Op middellange tot lange termijn (MLT) zou de gediversifieerde economie van Myanmar de wind in de zeilen moeten behouden dankzij de directe buitenlandse investeringen, grondstoffen, de maakindustrie en het toerisme. De snelle politieke, economische en wettelijke verwezenlijkingen van de voorbije jaren, ‘s lands enorme economische potentieel, en de blijvende hervormingsbereidheid hebben Credendo Group er in november van dit jaar toe aangezet om open te gaan voor de dekking van het politieke risico op (middel)lange termijn in Myanmar door de classificatie te upgraden van 7/7 naar 6/7. Bovendien werd het kortlopende politieke risico geüpgraded van 5/7 naar 4/7 dankzij een gestabiliseerde economische omgeving die het vertrouwen van investeerders en consumenten versterkt, en die ervoor zorgt dat de explosieve economische groei in Myanmar kan aanblijven.

Los van deze symbolische en opmerkelijke beslissing, die getuigt van optimisme, blijft er zeker nog voorzichtigheid geboden. Naast de onzekerheid over de politieke toekomst van Myanmar, worden de vooruitzichten van het land overschaduwd door externe kwetsbaarheden, met name de lagere grondstofprijzen (Myanmar is immers netto-uitvoerder van brandstof) en de lagere Chinese vraag, tezamen met binnenlandse uitdagingen zoals het behouden van de macro-economische stabiliteit in een snel groeiende economie. Het moet vooral worden benadrukt dat Myanmar een economie in transitie blijft en nog heel wat vooruitgang moet boeken, vooral wat betreft het herstructureren van staatsbedrijven en het uitbreiden van de onderontwikkelde financiële en bancaire sector. Gezien de zwakke institutionele capaciteit en de gevestigde belangen van het leger is er ook nog veel werk aan de winkel om het moeilijke zakenklimaat significant te verbeteren, wat zich vertaalt in de minst gunstige score die Credendo Group hanteert voor het commerciële risico (C).

Feiten & cijfers

Pro's

  • Lage buitenlandse schuld en staatsschuld
  • Natuurlijke rijkdommen
  • Concurrentiële beroepskosten en jonge beroepsbevolking
  • Gelegen tussen India en China

Contra's

  • Politieke onzekerheid door het moeilijke politieke mandaat en de aanhoudende militaire junta
  • Langdurige conflicten in het multi-etnische Myanmar
  • Zwakke instituties
  • Moeilijk zakenklimaat, transitie-economie

President en regeringsleider

  • Htin Kyaw (NLD)

Presidents- en parlementsverkiezingen (termijn van 5 jaar)

  • Presidentsverkiezing (door een kiescollege): recentste verkiezing in maart 2016
  • Parlementsverkiezing: recentste verkiezing in november 2015

Bevolking

  • 53,9 miljoen

Inkomen per capita

  • 1.280 USD

Inkomensgroep

  • Laag inkomen

Belangrijkste exportproducten

  • Gas (25,7% van de ontvangsten op de lopende rekening), particuliere overdrachten (10,5%), toerisme (9,6%), kleding (8.9%), hout (5.5%)

Beoordeling landenrisico

Snelle democratische transitie…

De democratische transitie in Myanmar gaat verder nadat ze de grootste politieke test sinds het begin van de militaire machtsgreep in 1962 heeft doorstaan. In november 2015 won de Nationale Liga voor de Democratie (NLD) op vreedzame en overtuigende manier de historische en democratische algemene verkiezingen – de eerste vrije verkiezingen sinds 1990. Dit was het hoogtepunt van een onverwachte periode van politieke openheid (vrijlating van politieke gevangenen, afbouw van de mediacensuur, overwinning van de NLD bij de tussentijdse verkiezingen, en ga zo maar door) die in 2011 werd ingeleid door Thein Sein, oud-president en oud-voorzitter van de USDP (de huidige, door het leger geleide oppositiepartij). In slechts enkele jaren tijd heeft Myanmar enorme sprongen vooruit gemaakt, denk alleen al aan het einde van het decennialange internationale isolement waarbij het land onder de militaire dictatuur als paria werd behandeld. De symbolische toetreding tot de internationale gemeenschap werd in 2013 in de verf gezet toen de internationale economische sancties, die in 1988 werden ingevoerd en daarna nog werden verstrengd, aanzienlijk werden verlicht. Daarbij werden de EU-sancties volledig opgeheven en de Amerikaanse sancties verlicht.

…maar het leger klampt zich vast aan zijn privileges

Hoewel de grondwet haar verbiedt om president te worden, is Aung San Suu Kyi, de historische oppositieleidster en dochter van held en onafhankelijkheidsstrijder Aung San, de facto leider van Myanmar. Zo is ze de secretaris-generaal van de NLD en staat ze heel dicht bij de huidige president Kyaw. Doordat de NLD in het parlement over een absolute meerderheid beschikt, heeft ze een sterk mandaat om de politieke transitie van Thein Sein voort te zetten. Ook al waren de verkiezingen van 2015 een mijlpaal voor de democratische revolutie van Myanmar, toch heeft de militaire junta niet de volledige macht aan de NLD overgedragen. Volgens de grondwet van 2008 behoudt de militaire junta 25% van de zetels in het parlement, en vormt deze een blokkerende meerderheid voor wijzigingen aan de grondwet om zo de privileges van het leger te vrijwaren. Daarnaast blijft de junta een actieve politieke rol spelen doordat ze aan het hoofd staat van drie cruciale ministeries (defensie, binnenlandse zaken en grensaangelegenheden) en ze de macht heeft om de door de NLD geleide regering te ontbinden of omver te werpen wanneer de nationale veiligheid of de binnenlandse stabiliteit dat vereist. In een dergelijke omgeving kunnen grondwettelijke en economische hervormingen worden belemmerd, worden wrijvingen tussen beide kampen gevoed en wordt de transitie vertraagd. Om haar agenda verder te kunnen verwezenlijken, zal de in maart gevormde regering erop bedacht zijn de gevestigde belangen van het leger niet in het gedrang te brengen. Tot nu toe verloopt de samenwerking constructief.

Opheffing resterende Amerikaanse sancties komt als geroepen voor zware overheidsagenda

Als minister van Buitenlandse Zaken heeft Aung San Suu Kyi al spraakmakende bezoeken aan China en de VS gebracht als teken van normaliserende betrekkingen en om in de toekomst de handel te bevorderen en investeringen aan te trekken. Het democratische dividend en kennelijk ook de mogelijke investeringen hebben ervoor gezorgd dat de VS heeft aangekondigd de resterende sancties op te heffen (behalve het wapenembargo), en het stelsel van algemene preferenties binnenkort te zullen verlengen. De VS volgt daarmee het voorbeeld van de EU, zij het drie jaar later. Dit is het eerste tastbare resultaat dat de NLD met haar zware agenda kan voorleggen. Het belangrijkste risico op de middellange termijn is dat de enorme verwachtingen van de bevolking, zoals socio-economische verbeteringen en het terugdringen van de armoede, niet worden ingelost, zeker als men kijkt naar de macro-economische krachttoer die van een onervaren regering wordt verwacht. Doordat de overwegend arme bevolking niet deelt in de enorme economische groei, gaat de snelle economische ontwikkeling zoals in de voorbije jaren gepaard met aanzwellende protesten, die vooral zijn ingegeven door de aantasting van het milieu en omstreden grondaankopen voor industriële projecten in wat nog steeds een overwegend agrarisch land is.

Veiligheid lijdt onder eindeloze etnische conflicten

Een andere prioriteit voor de regering is een einde maken aan de aanhoudende etnische conflicten. Myanmar is een van ’s werelds meest etnisch diverse landen en is altijd moeilijk bestuurbaar geweest. Vandaar dat de geschiedenis van het land een aaneenrijging is van conflicten tussen etnische minderheidsgroepen en het leger in omstreden gebieden, meestal in grensgebieden. Nadat de junta talloze keren vruchteloos heeft geprobeerd om een staakt-het-vuren te laten standhouden, heeft de regering onlangs het Panglon-vredesproces opgestart waarbij alle gewapende etnische groepen worden betrokken. De belofte van de NLD een federale staat te zullen creëren om te zorgen voor nationale verzoening komt tegemoet aan de grotere autonomie en gelijke rechten die de etnische groepen eisen. Op korte termijn kan dit positieve initiatief zorgen voor meer stabiliteit, zij het broze stabiliteit, zoals blijkt uit de recentste gewapende schermutselingen in het noorden.

Een algemeen en houdbaar vredesakkoord sluiten dat op lange termijn standhoudt, blijft een ver vooruitzicht. Een einde maken aan decennia van conflict, en zorgen voor ontwapening en een nieuw politiek systeem, kunnen nog tien jaar op zich laten wachten, als het er al van komt. Ondertussen zal het gevaar voor oproer in afgelegen gebieden blijven bestaan. Een andere  bron van instabiliteit is het toenemende boeddhistische nationalisme, dat zich vertaalt in gewelddadige aanvallen tegen moslims, met name de Rohingya-minderheid, wat voor sommige buitenlandse partners ook een twistpunt is.

Veelbelovende en aantrekkelijke economie in snelle groei

Myanmar maakt een snelle economische transitie door sinds ex-generaal Thein Sein in 2011 toestond dat het land zich economisch zou gaan openstellen. Een progressieve normalisering van de relaties met buitenlandse schuldeisers en herintegratie in de wereldeconomie hebben geholpen om de gemiddelde bbp-groei voor de periode 2012-2015 naar 7,9% te doen stijgen. Dit is de op één na sterkste groei in Azië, komende van een laag uitgangspunt, en er wordt verwacht dat de groei de komende vijf jaar een gemiddelde van 7,7% zal bereiken.

Deze sterke prestaties in een gediversifieerde economie worden gedreven door toenemende directe buitenlandse investeringen, de robuuste maakindustrie en het snel groeiende toerisme. Er zijn heel wat factoren die Myanmar in de toekomst bij investeerders nog aantrekkelijker zouden moeten maken. Het land beschikt over enorme natuurlijke rijkdommen (hout, mijnbouw,…) maar vooral gas, wat het land een netto-uitvoerder van brandstoffen maakt, terwijl er ook heel wat potentieel is voor waterkracht, landbouw en offshore-olie. Wel kunnen de aanhoudend lage olie- en gasprijzen heel wat verwachtte investeringsprojecten in olie en gas in gevaar brengen.

Een andere troef is de jonge, goedkope beroepsbevolking voor een maakindustrie die het in vergelijking met regionale concurrenten goed vergaat, vooral de groeiende kledingindustrie, waardoor het land binnen de regio dé topbestemming zou moeten worden voor productieverplaatsingen. Daarnaast betekent het lange isolement dat er veel werk aan de winkel is, van het ontwikkelen van gebrekkige infrastructuur tot het uitbreiden van een grotendeels onbenutte consumentenmarkt. Het gevolg is dat de directe buitenlandse investeringen een stijgende trend vertonen (eerst binnen de energiesector, gevolgd door telecom en de maakindustrie), gesteund door verschillende speciale economische zones, een nieuwe wet inzake directe buitenlandse investeringen en de positieve dynamiek onder de nieuwe regering (bv. opheffing van resterende VS-sancties). De directe buitenlandse investeringen profiteren ook van de ideale ligging van Myanmar tussen India en China. Dat zou moeten volstaan om vanaf 2018 het grote tekort op de lopende rekening te financieren. Een tekort dat in 2016 zal neerkomen op 33,5% van de exportontvangsten, maar dat volgens de prognoses zal afnemen vanaf 2018.

De staatsfinanciën zijn gematigd: de lage staatsschuld (34,2% van het bbp in 2016), vooral nadat het buitenlandse gedeelte in 2013-2014 bijna werd gehalveerd (zie verder), zal op middellange termijn rond de 35% van het bbp bedragen. Het begrotingstekort wordt verwacht tot 2021 boven de 4% van het bbp te blijven doordat de staatsuitgaven toenemen en de inkomsten lijden onder de lagere energieprijzen.

Externe moeilijkheden zijn domper voor optimisme

Hoewel het algemene beeld positief is dankzij de sterke steun van de internationale gemeenschap, houden structurele risico’s het optimisme binnen de perken. Er is weliswaar enorme economische vooruitgang geboekt, maar Myanmar herbergt nog steeds heel wat risico’s die nog een tijdje kunnen duren en die mogelijk de toekomstige economische ontwikkeling van het land zullen belemmeren. Het aandeel van gas in de totale export (25,7%) maakt het land kwetsbaar voor een scenario waarin de prijzen voor langere tijd laag zouden blijven, wat nadelig zou zijn voor de export- en overheidsinkomsten. Dit wordt versterkt door een zwakkere vraag uit China, zijn grootste exportmarkt voor goederen (in 2014 goed voor 35% van de export van Myanmar, hoofdzakelijk grondstoffen). Myanmar is ook afhankelijk van buitenlandse hulp, wat vandaag gezien de positieve politieke dynamiek echter minder een probleem is, maar de open en constructieve houding van het leger wordt niet als vanzelfsprekend beschouwd. Bovendien is het land vatbaar voor een hele reeks natuurrampen (cyclonen, overstromingen en aardbevingen), die nadelig zijn voor de landbouw en de staatsfinanciën.

Economische transitie is werk van lange adem

In Myanmar, een van de minst ontwikkelde landen van Azië, wordt het moeilijke zakenklimaat vaak beschouwd als een van de grootste obstakels voor de verdere ontwikkeling, denk maar aan de knelpunten in de infrastructuur, een zwaar tekort aan elektriciteit, professionele vaardigheden die niet zijn afgestemd op de noden van de arbeidsmarkt, een onzekere rechtsstaat en grootschalige corruptie. Het maakt nog eens duidelijk dat de transitie van Myanmar naar een markteconomie, die is begonnen in 1988, nog steeds bezig is en dat economische hervormingen essentieel zijn om de obstakels voor het bedrijfsleven weg te werken.
Sinds 2011 heeft de overheid snelle structurele hervormingen van het economische systeem doorgevoerd, waaronder een hervorming van het wisselkoersstelsel (invoering van een uniforme en geleide zwevende wisselkoers voor de kyat) en een vrijmaking van de handel. Op regelgevend vlak werd een indrukwekkend aantal nieuwe wetten ingevoerd. In 2014 hebben de hervormingen in de aanloop naar de verkiezingen flink wat aan vaart verloren, mogelijk omdat werd gekozen voor een meer geleidelijke aanpak. De economische prioriteiten van de regering zijn onder meer het herstructureren van de staatsbedrijven en het ontwikkelen van de financiële en de bancaire sector. Er is aanzet gegeven met het privatiseren van verschillende staatsbedrijven, vooral in de maakindustrie. Net zoals in andere communistische landen zou dit een werk van lange adem kunnen worden omdat wordt verwacht dat het leger zijn gevestigde belangen in heel wat sectoren zal proberen te verdedigen. In de toekomst is elke vorm van tastbare vooruitgang cruciaal als Myanmar concurrentieel wil zijn voor het gros van de buitenlandse investeerders.

Verdere opbouw van kleine bancaire sector is cruciaal voor groeipotentieel van Myanmar

Met zijn door cash gedomineerde economie heeft Myanmar een bancaire sector die onderontwikkeld is om te voldoen aan de financieringsbehoeften die gepaard gaan met de snelle groei. Het overwicht van de staat begint af te nemen doordat bij de staatsbanken nu nog minder dan de helft van alle banktegoeden is ondergebracht, terwijl het aandeel van de drie grote particuliere banken en een groot aantal kleinere entiteiten toeneemt. Al bij al wordt snel vooruitgang geboekt, zoals blijkt uit de forse wijzigingen in de wetgeving, de juridische autonomie van de centrale bank (hoewel ze in de praktijk nog afhangt van het ministerie van Financiën), de start van de Yangon Stock Exchange en een tiental buitenlandse banken die (met een vergunning) in het land actief mogen zijn. Hun aanwezigheid zal er waarschijnlijk voor zorgen dat op (middel)lange termijn de kapitaalbeschikbaarheid zal verbeteren.
Wel moeten ze volgens de regelgeving van de centrale bank hun activiteiten beperken, en mogen ze bijvoorbeeld geen leningen verstrekken aan lokale bedrijven. Bovendien moeten alle banken zich houden aan de limiet die de centrale bank heeft gesteld om alleen leningen met een looptijd tot één jaar toe te laten, zoals ook voor de termijndeposito’s geldt. In de praktijk worden deze wel meestal verlengd zodat langere looptijden mogelijk zijn. Op (middel)lange termijn zullen de monetaire autoriteiten de financiële en de bancaire sector verder hervormen, maar hun moeilijke taak kan worden belemmerd door een gebrek aan institutionele capaciteit.

Gebrek aan ervaring en zwakke institutionele capaciteit hinderpaal voor beleidsplannen

De institutionele tekortkomingen uiten zich in de slechte kwaliteit van data en overheidsstatistieken, die correcter en transparanter moeten worden. In de toekomst zal de beleidscapaciteit ook getest worden in het behoud van macro-economische stabiliteit  in aanloop tot stijgende directe buitenlandse investeringen, de stabilisering van de kyat die onder devaluatiedruk staat (sinds april 2015 heeft de munt t.o.v. de USD meer dan 25% verloren) en de hoge inflatie die moet worden ingetoomd (zo’n 10% sinds 2015). De stijgende consumentenprijzen worden gevoed door een te hoge gemiddelde toename (meer dan 45%) van uitgegeven kredieten aan de privésector sinds 2011, hoewel deze nu wel aan het dalen is.

Bescheiden financieel risico sinds schuldverlichting van 2013-2014

Myanmar kent een laag financieel risico. In 2016 staan de buitenlandseschuldratio’s met 53,7% van de export en amper 13,9% van het bbp op een laag peil, en volgens de prognoses zullen deze de komende jaren stabiel blijven dankzij de sterke economische activiteit. Deze gunstige situatie is deels te danken aan een aanzienlijke verlichting van de buitenlandse schuld die in 2013-2014 door de Club van Parijs, Myanmars grootste schuldeiser, werd toegekend als erkenning voor de politieke hervormingen en het geslaagde staff-monitored programma van het Internationaal Monetair Fonds (IMF). De Club van Parijs heeft 50% van de achterstallige buitenlandse schuld afgeschreven, d.w.z. 6 miljard USD, en heeft de andere helft tot 2028 herschikt, met een aflossingsvrije periode van zeven jaar. Daarnaast kon dankzij een overbruggingskrediet van Japan 1 miljard USD achterstallige schulden aan de Wereldbank en de Asian Development Bank worden afgelost. In totaal is de buitenlandse schuld van Myanmar gedaald van 15,3 miljard USD in 2011 naar 8,8 miljard USD in 2014. Belangrijk is dat de schuldverlichting de weg heeft vrijgemaakt voor genormaliseerde betrekkingen met multilaterale en bilaterale schuldeisers en dus ook voor nieuwe buitenlandse leningen.

De buitenlandse liquiditeit baart niet al te veel zorgen met lage kortetermijnschulden (3,9% van de exportinkomsten eind 2015), en deviezenreserves die ruimschoots voldoen (negen keer) om een bescheiden schuldendienst te dekken (dit jaar wordt 3,2% van de export verwacht). Deze reserves, die geraakt werden door lagere gasexport en de toenemende import in 2015, zijn momenteel goed voor 2,6 maanden importdekking (onder de gewenste 3 maanden). Sterke economische groeiprognoses en positieve vooruitzichten op het vlak van directe buitenlandse investeringen kunnen echter beterschap brengen.