Risicofactoren en vooruitzichten

Het sterke mandaat dat president Aquino heeft gekregen is een goede zaak voor de politieke stabiliteit. Ook de strijd tegen de armoede en corruptie zijn hier gezien de groeiende economische onzekerheid bij gebaat. De Filippijnse export van elektronica lijdt onder de zwakkere wereldeconomie. Economische en geografische diversifiëring en stabiele geldovermakingen door Filippijnen uit het buitenland helpen de consumptie vooruit en bieden een tegengewicht voor de crisis in de eurozone en de impact van de zachte landing van China op de lopende rekening van het land. Ook het ongezien hoge peil van de deviezenreserves vormt een buffer tegen schokken van buitenaf. De Filippijnse economie zal verder worden ondersteund door een stimulerend beleid in combinatie met verhoogde investeringen in sociale programma's en infrastructuur. Dankzij een degelijk macro-economisch beleid is de overheidsschuld sinds 2003 bijna gehalveerd. Manila moet zijn begroting wel verder consolideren. Het grootste neerwaartse risico voor een sterkere bankensector vormt de terugtrekking van kapitaal door Europese banken.

Feiten & cijfers

Pro's

  • Stabiele en aanzienlijke geldovermakingen van Filippijnen in het buitenland
  • Sterke betalingsbalans
  • Hoge externe liquiditeit
  • Flexibele en goed opgeleide beroepsbevolking

Contra's

  • Groei beknot door infrastructuurkloof, lage investeringen en spaarquote
  • Gevoelig voor buitenlandse vraag naar elektronische goederen
  • Aanhoudend hoge armoede
  • Lage fiscale basis

Voornaamste exportproducten

  • elektronica (35,5% van de inkomsten op de lopende rekening), business services (9,5%), toerisme (3%), kleding en accessoires (1,9%), kokosnootolie (1.4%)

Inkomensgroep

  • lagere middeninkomens

Inkomsten per inwoner (USD)

  • 2.060

Bevolking

  • 93,3 miljoen

Electoraal systeem

  • parlement: termijn van 3 jaar; volgende verkiezing: mei 2013

Electoraal systeem

  • presidentieel: termijn van 6 jaar; volgende verkiezing: 2016

President (staatshoofd en regeringsleider)

  • Benigno Aquino III

Beoordeling landenrisico

President Aquino is kans voor stabiliteit en hervorming

In juni 2010 werd oppositieleider Benigno Aquino III verkozen tot president. Met een monsterscore van  42% van de stemmen behaalde hij het hoogste resultaat in de Filippijnse geschiedenis. Dat succes had hij te danken aan de populariteit van zijn overleden moeder en voormalig president Corazon Aquino. Het was een duidelijke roep om verandering na negen jaar van corruptieschandalen onder de vorige regering van Gloria Macapagal Arroyo. Twee jaar later is Aquino nog steeds uitermate populair en heeft hij een sterk mandaat om zich op zijn twee voornaamste prioriteiten te concentreren: het aanpakken van de grootschalige armoede en corruptie. Dat zijn liberale partij geen meerderheid heeft in het parlement kan tot de tussentijdse verkiezingen van mei 2013 echter een obstakel vormen.

Tot dusver hebben goed bestuur en de strenge aanpak van corruptie symbolische resultaten opgeleverd: de vervolging van tientallen ambtenaren, de afzetting van opperrechter Corona - een medestander van Arroyo - en de arrestatie van voormalig president Arroyo op beschuldiging van electorale fraude. Die veroordelingen zullen onvermijdelijk tot politieke spanningen en gespannen verhoudingen met de elite leiden.

Het grote succes van Aquino is een ware mijlpaal in de politieke geschiedenis van de Filippijnen, een land dat lang heeft geleden onder politieke instabiliteit en staatsgrepen. Hoewel de politieke stabiliteit en de continuïteit van het beleid op middellange termijn verzekerd lijken, komt politiek geweld op de Filippijnen nog steeds vaak voor.

Voornaamste veiligheidsrisico

De veiligheidsrisico's blijven hoog in de provincies in het zuiden (op het eiland Mindanao) en het westen. Daar zijn militante groeperingen actief die elk voor hun eigen zaak zoals meer autonomie vechten. Dit is het geval voor terroristische groeperingen zoals Abu Sayyaf, Jemaah Islamiya en het Moro Islamic Liberation Front (MILF). Die laatste is de grootste groepering van moslimrebellen die ook de grootste dreiging vormt: ze ontvoert personen voor losgeld, valt openbare doelwitten aan en gebruikt af en toe geweld tegen het leger.

Met langdurige vredesgesprekken is al enige vooruitgang geboekt. Hoewel er onlangs een akkoord werd bereikt, kan een voor beide zijden aanvaardbaar compromis in de praktijk moeilijk blijken. Hetzelfde geldt voor het NPA (New People's Army), een communistische groepering die als enige actief is in het hele land. De gesprekken om een einde te maken aan het decennialange conflict met deze groepering hebben nog geen resultaat opgeleverd. Hoewel het verzet en de dreiging van de NPA de voorbije jaren zijn afgenomen, zijn ze nog steeds een bron van instabiliteit. Daarvan getuigen de sporadische aanvallen van NPA-guerrilla's tegen de mijnsector.

Het buitenlandse beleid van de Filippijnen staat in het teken van de nauwe samenwerking inzake terrorismebestrijding met de Verenigde Staten, hun traditionele bondgenoot. Dankzij dat bondgenootschap kunnen de Filippijnen de steeds assertievere houding van China in Zuidoost-Azië weerstaan. Dit werd duidelijk toen vorig jaar de spanningen over de soevereiniteit van de Spratly-eilanden hoog opliepen en nu over het Scarborough-rif in de Zuid-Chinese Zee. Er wordt verwacht dat zich in de toekomst nog territoriale geschillen met China zullen voordoen met als inzet gebieden die rijk aan olie en/of vis zijn. Deze kunnen leiden tot conflicten op zee. De Filippijnen hebben echter geen belang bij een conflict met de op twee na grootste handelspartner.

Volatiele export, stevige economische fundamenten

De pieken en dalen die de Filippijnse economie sinds de wereldwijde recessie van 2009 heeft gekend, hebben aangetoond dat de export van het land enorm gevoelig is voor externe schokken. In 2010 kreeg het bbp een flinke duw in de rug door het gestegen consumentenvertrouwen en het herstel van de export na een zwak 2009. Daarna werden de Filippijnen een van de landen die het hardst getroffen zijn door de geleidelijke groeivertraging die tot eind 2011 in Azië heeft plaatsgevonden.

De bbp-groei is gedaald van 7,6% in 2010 naar 3,7% in 2011, wat vooral te wijten was aan een afname van de export in elektronicagoederen, waar de Filippijnse exportsector heel erg van afhangt. Deze producten zijn goed voor 35% van de totale export en hebben zwaar te lijden onder de wereldwijde daling van de vraag naar duurzame producten. Bovendien heeft het zware natuurgeweld in Japan in maart 2011 tot onderbrekingen in de voorzieningsketen geleid. Filippijnse vestigingen van Japanse verwerkende bedrijven hadden hieronder te lijden, wat zijn weerslag heeft gehad op de economie.

Filipijnen_Graph1NL

Vooral de sterke consumentenvraag die wordt geschraagd door stabiele geldovermakingen van Filippijnen in het buitenland en de tamelijk lage inflatie zijn de voornaamste groeifactoren. Het land heeft ondertussen wel te lijden onder de minder gunstige wereldeconomie: de crisis in de eurozone en de weerslag ervan op de handel, het fragiele herstel in de VS en vooral de zachte landing van China. Hoewel de bbp-groeiprognose voor de middellange termijn gemiddeld 4,5-5% bedraagt en de Filippijnen nieuwe markten zoeken om aan te boren, is de voornaamste kopzorg of de export van elektronicagoederen zal kunnen standhouden als de wereldeconomie het nog langer minder goed blijft doen. Gezien de smalle exportbasis wordt meer nadruk gelegd op de ontwikkeling van veelbelovende sectoren zoals toerisme, agribusiness en uiteraard business process outsourcing, waarvan wordt verwacht dat deze snel zal blijven groeien.

Door de minder gunstige handelstrend is de lopende rekening erop achteruit gegaan maar deze is nog steeds positief. Het laatste tekort dateert van 2002. De verwachting luidt dat dit tekort de komende jaren rond 2% van het bbp zal blijven. Die positieve positie blijft behouden door het tegengewicht dat de stabiele geldovermakingen van Filippijnen uit vooral de Verenigde Staten bieden. Deze zijn in 2011 jaar op jaar met 7% gestegen en blijven een onmisbare bron van inkomsten op de lopende rekening. Deze zijn namelijk goed voor 25% van de totale inkomsten.

Filipijnen_Graph2NL

Als open economie zijn de Filippijnen ook kwetsbaar voor de uitstroom van kapitaal. Deze uitstroom is het gevolg van de onrust in de eurozone en de terugtrekking van kapitaal door buitenlandse banken. De verwachting is echter dat de potentiële spillover van de financiële schok zal worden verzacht door de sterke Filippijnse betalingsbalans en de verminderde afhankelijkheid van financiering uit het buitenland.

Stimuli en hervormingen tegen minder gunstige economie

De economische prognose voor de Filippijnen zal grotendeels afhangen van de economische prestaties van de belangrijkste markten (eurozone, VS, Japan en China), en dan vooral van het lot van de eurozone en de spillovereffecten. Toch hebben de nationale autoriteiten dankzij de goede economische fundamenten beleidsinstrumenten ter beschikking waarmee ze externe schokken het hoofd kunnen bieden, zoals bleek in de nasleep van de crisis van 2008. Om een antwoord te bieden op de bescheiden groei hebben de autoriteiten gekozen voor een stimulerend beleid.

De autoriteiten hebben gezien de tanende inflatie geopteerd voor een monetaire versoepeling. Die inflatie zal de komende jaren rond een gemiddelde van 4% blijven. De overheid heeft bovendien zijn welzijnsprogramma's uitgebreid. Daarbij wordt de nadruk gelegd op onderwijs en armoedebestrijding, met als doel grotere delen van de bevolking mee te laten delen in de groei. Dit is van primordiaal belang voor een land met een van de jongste en armste bevolkingen in Azië - 1/3 leeft onder de armoedegrens. Bovendien vertraagt de grote inkomenskloof de opkomst van een brede middenklasse.

Een bijkomende impuls zal worden gegeven met een ambitieus infrastructuurprogramma (wegen, spoorwegen, luchthavens, enz.) om de groei op middellange en lange termijn te stimuleren en een tegengewicht te bieden voor de lagere export. Door de structureel lage openbare investeringen en het wantrouwen van privé-investeerders ten aanzien van corrupte ambtenaren is de infrastructuur onderontwikkeld en hinkt deze achter op andere landen in de regio. De vaart die nu achter de hervormingen wordt gezet, heeft het vertrouwen bij investeerders aangewakkerd. Dat uit zich in groeiende investeringen in infrastructuur en publiek-private partnerschappen die worden ondersteund door een ondernemingsvriendelijker klimaat. De inspanningen moeten echter worden versneld omdat door een gebrek aan uitgaven een aanzienlijke kloof tussen planning en uitvoering blijft bestaan.

Plannen tegen zwakke staatsfinanciën

De groeiprikkel die wordt gegeven met de infrastructuurplannen en de hogere sociale uitgaven hangt nauw samen met de belofte die de regering heeft gemaakt om de begroting op de middellange termijn te consolideren. De overheidsfinanciën duurzaam maken is een prominente doelstelling van de regering omdat deze de macro-economische achilleshiel van de Filippijnen blijven. Er moet echter worden erkend dat de overheidsfinanciën er dankzij degelijk economisch beleid met de jaren op vooruit zijn gegaan. De nieuwe begrotingsmaatregelen hebben het geconsolideerde tekort van de overheidssector verlaagd naar 4% van het bbp in 2010. De overheid focust zich op het verbeteren van de belastingsadministratie, het verhogen van de inkomsten, het bestrijden van belastingsontduiking en voortzetten van verbeterd toezicht op de uitgaven (met mogelijk enkele ontsporingen in de aanloop naar de verkiezingen van 2013).

Filipijnen_Graph3NL

Wat nog opmerkelijker is: de overheidsschuldquote is sinds 2003 steeds verder teruggedrongen en is bijna gehalveerd. Vorig jaar kwam deze uit op 51,3% van het bbp. Hoewel de overheid vastberaden is om die neerwaartse trend voort te zetten, bedraagt de staatsschuld nog steeds 280% van de inkomsten.

Dit toont duidelijk aan dat de staatsinkomsten ontoereikend zijn. Zo blijven de zware intrestlasten bestaan. Er wordt verwacht dat deze dit jaar 18,8% van de inkomsten zullen opslokken. Dat meer dan de helft van de staatsschuld in deviezen luidt, vormt een nog groter gevaar. Hierdoor is de staatsschuld gevoelig voor een waardevermindering van de peso. Die blijft echter beperkt door de stevige betalingsbalans, door de verlaagde kwetsbaarheid voor de volatiele uitstroom van kapitaal en het potentieel dat het land heeft om in de toekomst meer directe buitenlandse investeringen aan te trekken, door een verbeterd ondernemingsklimaat, groeivooruitzichten en relatief hogere opbrengsten.

Spillover van crisis in eurozone

Sinds de Aziatische crisis van '97-'98 is het binnenlandse bankensysteem sterker geworden zodat het nauwelijks gevolgen heeft ondervonden van de recentste financiële crisis. Het beschikt over meer  liquiditeit en hanteert betere praktijken inzake risicobeheer waardoor de NPL-ratio (non-performing loans) in 2011 met 2% het laagste peil in tien jaar heeft bereikt. Er is nu tevens verbeterd toezicht. De banken lijken veerkrachtig genoeg om externe schokken zoals de beroering in de eurozone te weerstaan. Dat kunnen ze dankzij de sterkere balansen en de beperkte exposure ten aanzien van in euro luidende activa. De terugtrekking van kapitaal door Europese banken kan het systeem wel verzwakken omdat hun  leningen 10% van het bbp bedragen. Ondertussen staat de invoering van de kapitaalvereisten in het kader van Basel III al voor 2013 op het programma, wat erop duidt dat de sector gezond is.

Ruime externe liquiditeit tegen externe schokken

Het financiële risico van de Filippijnen is laag. De externe schuldquote was sinds de Aziatische crisis gestaag gedaald maar de dalende trend werd met de wereldwijde recessie weer een stijgende trend.

In vergelijking met de schuld/bbp-ratio van 37,4%, die gedaald is van 82% in 1998 en op middellange termijn verder lichtjes zal dalen, zal de schuld/export-ratio naar verwacht licht stijgen: van 87,3% in 2011 tot 93,3% in 2015 als een gedeeltelijk gevolg van de lagere exportgroei. Dit baart echter geen al te grote zorgen aangezien de schulddynamiek over langere tijd genomen tamelijk stabiel is, ook wanneer zich externe schokken voordoen.

De externe liquiditeit van de Filippijnen is nooit gunstiger geweest. De deviezenreserves bevinden zich op een recordpeil van 66,28 miljard dollar, wat goed is voor bijna negen maanden importdekking en meer dan vier keer de kortetermijnschuld bedraagt. De monetaire overheden hebben daarom speelruimte om schokken van buitenaf en een sterke devaluatie van de peso het hoofd te bieden, wat bijzonder nuttig is als het onzeker gesteld is met de wereldeconomie. De aflossing en rentebetalingen over de buitenlandse schuld vormen ook geen probleem. De schuldendienst/exportratio ligt onder de 10% en is dus matig, en de prognose luidt dat deze in de toekomst laag zullen blijven.

Filipijnen_Graph4NL

Risicoprognose

Op korte termijn zullen de politieke en commerciële risico's naar verwacht toenemen door de mondiale groeivertraging en de negatieve effecten van de crisis in de eurozone. Deze risico's zullen worden verzacht door de goede economische fundamenten en het recordpeil van de externe liquiditeit. Op de middellange tot lange termijn zal het politieke risico vooral afhangen van de begrotingsconsolidatie, de ontwikkeling van de buitenlandse vraag voor elektronische producten en de vraag of Aquino zijn hervormingsprogramma op dreef zal kunnen houden.

Analyst: The Risk Management Team, r.cecchi@credendogroup.com