Czynniki ryzyka i perspektywy

  • Powtarzanie się uchybień w polityce wyborczej w latach elekcji stanowi poważną słabość instytucjonalną
  • Po latach słabych wyników, wskaźniki gospodarcze uległy poprawie w ciągu 2017 roku
  • Silny wzrost PKB wynika głównie ze skoku w produkcji ropy i gazu
  • Rezerwy walutowe osiągnęły najwyższy poziom od 2012 roku
  • Znaczne obciążenia odsetkowe nadwyrężają osłabione finanse
  • Nadal utrzymuje się niepewność co do tego, czy Ghana będzie w stanie przywrócić stabilność długu publicznego

Fakty i liczby

Zalety

  • Stabilny klimat polityczny I tradycje demokratyczne
  • Relatywnie zróżnicowane dotacje
  • Silny potencjał wzrostu
  • Dostęp do międzynarodowych rynków finansowych

Wady

  • Słaba dyscyplina fiskalna
  • Obawy dotyczące stabilności poziomu zadłużenia publicznego
  • Bliźniaczy deficyt strukturalny
  • Luki infrastrukturalne

Głowa państwa

  • Prezydent Nana Akufo-Addo

Następne wybory powszechne

  • Grudzień 2020

Liczba ludności

  • 28,2 miliona

Dochód na mieszkańca

  • 13380 USD

Grupa dochodu

  • Niższy średni dochód

Główne produkty eksportowe

  • Złoto (27,6 % wpływów na rachunki bieżące), ziarna kakaowca i produkty z kakao (14,5%), ropa (7,6%)

Ocena ryzyka dla kraju

Solidne fundamenty demokratyczne napotykają problem słabej polityki fiskalnej

Ghana jest jednym z najbardziej stabilnych krajów w regionie i doświadczyła kolejnych pokojowych transferów władzy, między dwiema głównymi partiami demokratycznymi - Narodowym Kongresem Demokratycznym (NDC) i Nową Partią Patriotyczną (NPP). NPP wygrała wybory w 2016 r., ponieważ poprzedni rząd NDC spalił za sobą mosty przez skandale korupcyjne, słabe wyniki gospodarcze i poważny kryzys energetyczny. Główną słabością procesu demokratycznego w Ghanie jest powtarzanie się tych samych uchybień w polityce wyborczej, co - również w 2016 r. - przyczyniło się to do dużej nierównowagi.

Mimo że Ghana była stabilna od lat, istnieją elementy, których nie należy lekceważyć przy ocenie ryzyka politycznego. Po pierwsze, utrzymujący się wzrost kosztów utrzymania i zamrożone płace w sektorze publicznym zwiększają ryzyko dużych strajków i niepokojów społecznych. Po drugie, odkąd produkcja ropy w Ghanie wystartowała w 2011 r., pojawiły się również obawy, co do skutków złego zarządzania procesem, a korupcja stała się coraz poważniejszym problemem. Wskaźnik korupcji w 2017 roku, wg. Transparency International, pogorszył się po raz trzeci z rzędu, chociaż kraj ten jest nadal w rankingu na lepszej pozycji niż średnia regionalna (12 z 49 krajów Afryki Subsaharyjskiej). Wreszcie, podobnie jak w wielu innych przybrzeżnych krajach Afryki Zachodniej, następuje dynamiczna polaryzacja pomiędzy północnymi regionami muzułmańskimi i południowymi  - chrześcijańskimi. Ponadto, biorąc pod uwagę zaangażowanie tego kraju w walkę z regionalnymi dżihadystami i obecność zachodnich wpływów, Ghana stała się również celem dla grup terrorystycznych, działających w Sahelu.

Poprawa po latach słabych wyników makroekonomicznych

Załamanie się międzynarodowych cen ropy naftowej, wraz z wieloletnimi opóźnieniami w modernizacji polityki fiskalnej, kryzysem energetycznym i problemami technicznymi na przybrzeżnym polu naftowym, naruszyło fundamenty gospodarcze i finansowe kraju w latach 2013-2016. Kontekst ekonomiczny poprawił się w ciągu 2017 r. , napędzany wzrostem produkcji ropy i gazu oraz realizacją ambitniejszego programu polityki gospodarczej. Oczekiwania wzrostu PKB przyspieszyły do prawie 9% w 2018 r. (i potencjalnie 6% w 2019 r.), dzięki prawie dwukrotnemu wzrostowi wydobycia ropy po uruchomieniu nowych pól naftowych. Co więcej, ceny ropy prawdopodobnie ponownie wyrównają do poziomu około 60 USD za baryłkę. Udział wzrostu pozapaliwowego także zwiększa się dzięki koncentracji rządu na industrializacji, zgodnie z przyjętymi reformami prorozwojowymi i bardziej niezawodnym finansowaniem.

Wartość cedi zmniejszyła się o połowę od końca 2013 r. i ustabilizowała się dopiero końcem 2017 r., głównie dzięki wyższym dochodom z eksportu i stałemu wsparciu MFW (który wzmacnia także ogólne zaufanie do kraju). Mimo to, waluta Ghany pozostaje narażona na sezonowe i polityczne wahania. Inflacja wykazuje tendencję spadkową od 2017 r., kiedy to osiągnęła średnią roczną w granicach 16% w latach 2014-2016. Dzięki ukierunkowanej polityce pieniężnej inflacja powinna obniżyć się do 10% do końca 2017 r. i może spaść do 8% końcem 2018.

Dzięki poprawie eksportu (ropy naftowej i złota) deficyt na rachunku obrotów bieżących powinien w roku 2018 ograniczyć się do 5,4% PKB, startując z poziomu średniego deficytu w wysokości 8% PKB w latach 2014-2016. Rezerwy znajdują się na najwyższym poziomie od 2012 r., jednak emisje obligacji doprowadziły do zwiększenia całkowitych poziomów zadłużenia zewnętrznego. Mimo to, znaczny wzrost PKB w Ghanie powinien pomóc obniżyć wskaźniki zadłużenia zagranicznego (publicznego i prywatnego) z 55% PKB w 2017 r. do około 50% w 2019 r. Z drugiej strony, wskaźniki obsługi zadłużenia osiągnęły bolesny poziom około 20% rachunku bieżącego w 2017 r. i szacuje się, że utrzymają się na zbliżonym poziomie w nadchodzących latach (głownie z powodu niekorzystnych zewnętrznych warunków udzielania pożyczek, które stają się coraz mniej preferencyjne).

Słabe finanse publiczne głównym czynnikiem ryzyka

Analiza długu, dokonana przez MFW we wrześniu 2017 r. potwierdziła status Ghany jako kraju "wysokiego ryzyka zadłużenia". Niezaprzeczalnie, największe zagrożenia dla Ghany wynikają z sytuacji fiskalnej. Deficyt budżetowy osiągnął średnio 11% PKB w latach 2012-2014, zanim nieco zmalał w 2015 r.(głownie z powodu realizacji trzyletniego programu wsparcia MFW na lata 2015-2018). Ponieważ jednak rok 2016 był rokiem wyborczym, budżet ponownie spadł do około -9% PKB w 2016 r. Skumulowane zaległości płatnicze wobec krajowych kontrahentów (3,8% PKB do końca 2016 r.), zbiegły się w czasie z problemem ze ściąganiem długów od nękanych problemami przedsiębiorstw energetycznych i sektora finansowego. W wyniku tego, dług publiczny Ghany urósł do 74% PKB w 2016 r., (skok z zaledwie 26% PKB po redukcji zadłużenia HIPC w 2006 r). Chociaż dochody rządowe pozostały względnie stabilne (choć ograniczone do około 17% -18% PKB), odsetki wzrosły i ostatecznie pochłonęły 42% dochodów publicznych w 2016 r. Ogromne obciążenie budżetu Ghany odsetkami jest prawdopodobnie główną słabością kraju, potęgowaną przez brak zarządzania długiem i kosztownymi krajowymi warunkami kredytowania (charakteryzującymi się krótkimi terminami zapadalności i wysokimi stopami procentowymi (25 % w 2016 r.)). W ramach strategii zarządzania długiem publicznym Ghany, papiery dłużne są stopniowo zmieniane na takie, które posiadają dłuższe terminy spłaty, a dodatkowo trwają prace nad reformą systemu pożyczkowego, dzięki któremu kredyty mają być łatwiej dostępne. W 2016 r. euroobligacje Ghany zostały sprzedane w sukcesem, a kraj planuje szóstą sprzedaż w kwietniu 2018 r. (1 mld USD). Rentowność lokalnych obligacji, nabywanych przez międzynarodowych inwestorów, wciąż osiąga zaskakujące poziomy (na przykład 19,5% po sprzedaży w listopadzie 2017 r.). Oczywiście, zwiększa to obciążenia, związane z obsługą zadłużenia zagranicznego, a decyzje dotyczące zaciągania pożyczek rządowych wciąż nie dają pewności, czy kraj ten zrealizuje swoje cele w zakresie zarządzania długiem w ramach programu MFW (tak, aby zapobiec kryzysowi zadłużenia i przywrócić stabilność długu publicznego).

W 2017 r. wprowadzono bardziej rygorystyczną politykę fiskalną (w tym rozwiązania takie jak rozszerzenie podstawy opodatkowania) oraz reformy wspierające wzrost przedsiębiorczości. Powinno to ograniczyć deficyt budżetowy w 2017 do około 6% PKB (czyli poziomu najniższego od sześciu lat). Jeśli wysiłki w zakresie konsolidacji budżetowej będą kontynuowane, deficyt może  spaść nawet poniżej 4% PKB w 2018 r., powodując spadek poziomu długu publicznego. Niemniej jednak, obciążenia odsetkowe prawdopodobnie pozostaną wysokie w ciągu następnych kilku lat. Przedłużenie programu wsparcia finansowego MFW do kwietnia 2019 r. powinno pomóc w złagodzeniu problemów związanych z zadłużeniem, stąd też (mimo że wyzwania dla finansów publicznych Ghany pozostają ogromne), kraj wykazuje ważne oznaki ożywienia. Głównymi zagrożeniami, które mogą zakłócić ten rozwój, są potencjalne, kolejne, gwałtowne spadki cen ropy naftowej, problemy z wydobyciem ropy naftowej, rozluźniona dyscyplina fiskalna i negatywne nastawienie  międzynarodowych (oraz granicznych) rynków finansowych w stosunku Ghany.