Czynniki ryzyka i perspektywy

Wszelkie prognozy wskazują, że możemy wkrótce być świadkami wymiany większości kierownictwa Komunistycznej Partii Chin. Niemniej jednak, ciągłość polityczna zostanie zachowania, a pozycja Xi Jinping’a pozostanie niezagrożona, pomimo stopniowego spowolnienia gospodarczego. Zdaniem zewnętrznych obserwatorów, próby dywersyfikacji postępują zbyt wolno, a Pekin nadal bezzasadnie wspiera wzrost gospodarczy w celu zachowania stabilności społecznej, powodując tym samym dalsze utrzymywanie się poważnego długu krajowego. Wydaje się, że nad Pekinem zbierają się ciemne chmury, zwłaszcza w kontekście dużych odpływów kapitału netto oraz spadku wartości RMB i rezerw walutowych. Warto jednak zaznaczyć, że rezerwy te są nadal na bardzo wysokim poziomie i powodują, że krótkoterminowe ryzyko polityczne Chin klasyfikowane jest w kategorii 1/7.

W obliczu nacisków zewnętrznych, Chiny zaczęły wprowadzać kontrole kapitału i podnosić stopy procentowe. W przyszłości chińska gospodarka pozostanie pod presją silnej waluty amerykańskiej, osłabienia handlu światowego (sytuacja może się dodatkowo pogorszyć jeśli prezydent USA Donald Trump wypowie Chinom wojnę handlową) oraz niekorzystnych zmian na rynku krajowym. Te ostatnie dotyczą głównie spirali zadłużenia przedsiębiorstw i pogarszającej się kondycji sektora bankowego. Pekin dopiero planuje przygotowanie zdecydowanej strategii zmniejszania długu (głównie firm państwowych), dokapitalizowania banków i wprowadzenia lepszych regulacji w sektorze bankowym.  Dwa największe zagrożenia strukturalne Chin wynikają z sytuacji wewnętrznej i w dużej mierze trzymane są w ryzach tylko dzięki wysokiej skali oszczędności gospodarstw domowych, silnej pozycji państwa jako wierzyciela netto oraz niskiemu długowi publicznemu. Te bufory, w połączeniu ze stabilnością polityczną, uzasadniają klasyfikację średnio- i długoterminowego ryzyka politycznego Chin w kategorii 2/7. Pekin uznaje potrzebę reform i konieczność redukcji długu korporacyjnego, o czym świadczyć mogą różne działania podjęte w ostatnich latach, jednak wydają się one w dużej mierze niewystarczające, jeśli wziąć pod uwagę ogromną skalę problemu. Istnieją poważne wątpliwości, czy prezydent Xi Jinping wykorzysta silniejszy, drugi mandat do wprowadzenia odważniejszych reform, w tym restrukturyzacji przedsiębiorstw państwowych. Im dłużej kluczowe reformy są opóźnione, tym większe ryzyko kryzysu finansowego (i gospodarczego), prowadzącego do osłabienia państwa. W związku z dużym zadłużeniem firm i zwiększonymi opóźnieniami płatności, ryzyko handlowe Chin nadal oceniane jest na najwyższym poziomie (C / C).

Fakty i liczby

Zalety

  • Stabilność polityczna
  • Silny międzynarodowy wierzyciel netto
  • Wysoka stopa oszczędności
  • Liczna klasa średnia

Wady

  • Oporność na reformy wewnątrz partii komunistycznej
  • Umowa społeczno-gospodarcza zagrożona przez proces spowolnienia gospodarczego
  • Ogromny dług korporacyjny
  • Bezbronny sektor bankowy, obciążony przez złe decyzje kredytowe i brak transparentności

Prezydent i Sekretarz Generalny Komunistycznej Partii Chin (CCP)

  • Xi Jinping

Premier

  • Li Keqiang

Kolejne wybory do Kongresu Partii Narodowej (cykl pięcioletni)

  • jesień 2017

Populacja

  • 1371.2 miliona

Dochód na mieszkańca

  • USD 7820

Grupa dochodowa

  • średnia wyższa

Główne produkty eksportowe

  • maszyny elektryczne i urządzenia (20,6% wpływów na rachunku obrotów bieżących), maszyny i urządzenia mechaniczne (14,5%), tekstylia (10,4%), przychody z produkcji (8,6%), metale nieszlachetne i wyroby (6,7%), turystyka (4,3%)

Ocena ryzyka dla kraju

Ciągłość w obliczu zmian politycznych

Kongres Partii Narodowej (NPC), planowany na jesień tego roku, będzie znaczącym wydarzeniem, ponieważ większość przywódców KPCh ma zostać zastąpiona, zarówno w ramach Komitetu Centralnego (CC), jak i Politbiura Komitetu Stałego (PSC). Oczekuje się, że proces ten przebiegnie płynnie i ostatecznie przyczyni się do wzrostu stabilności politycznej. Jeśli chodzi o Xi Jinping’a, który zgodnie z prognozami może liczyć na więcej sojuszników w CC, ocenia się, że jego mandat prezydencki zostanie przedłużony na kolejny okres pięciu lat. Znak zapytania pojawia się dopiero nad potencjalną, trzecią kadencją Xi. Biorąc pod uwagę silną centralizację i personalizację władzy w czasie jego pierwszej kadencji, istnieje szansa, że utrzyma się u władzy jako prezydent aż do 2027, będzie to jednak wymagało zmiany konstytucji. Stąd wniosek, iż zamiast tego, Xi może zdecydować się na przyjęcie nowej funkcji - sekretarza generalnego. Jest to realne, ponieważ zarówno skład PSC, jak i potencjalna zmiana zasad wyborczych (wiek emerytalny, limit dwóch kadencji dla sekretarza generalnego) są najlepszym potwierdzeniem realnej siły politycznej Xi. Do tego czasu, zamierza on realizować ogólnokrajową kampanię przeciwko korupcji, która uderza w niektórych członków partii, kierownictwo przedsiębiorstw państwowych (SOE) i lokalnych gubernatorów, a także dowódców wojskowych i służb bezpieczeństwa. Tak prowadzona przezeń polityka jest doceniana przez chińskie społeczeństwo, jednak - w tym samym czasie - zwiększa niechęć ze strony dygnitarzy politycznych. W rezultacie, opór polityczny, zwłaszcza na poziomie lokalnym, może wzrosnąć i stać się czynnikiem przyszłej niestabilności politycznej. Warto także zaznaczyć, że autorytarne rządy Xi idą w parze z dużą skalą cenzury mediów i działania sił bezpieczeństwa.

Rosnąca skala protestów społecznych na poziomie lokalnym jest realnym zagrożeniem dla legitymizacji działań KPCh. Protesty pracownicze znajdują uzasadnienie w związku z zaległościami płacowymi i będą przybierać na sile z powodu planowanych w ciągu najbliższych dwóch lat 1,8 mln zwolnień w sektorze węgla i stali.

Międzynarodowe znaczenie Chin może wzrosnąć w związku z amerykańskim izolacjonizmem

Polityka zagraniczna Chin prowadzona jest dwutorowo. Z jednej strony wykorzystuje się geostrategiczną pozycję i rozwój gospodarczy, starając się bronić własnych interesów na całym świecie. Widać to najlepiej na przykładzie współczesnej wersji Jedwabnego Szlaku, realizowanego w ramach inicjatywy "Jeden pas, jedna droga". Wzmocnienie współpracy z rządami państw, w których planowane są projekty infrastrukturalne, pozwala Pekinowi na osiągnięcie znaczących handlowych i ekonomicznych korzyści, a także zwiększenie jego politycznego znaczenia na arenie międzynarodowej. Chiny promują także aktywnie swoją rolę jako kredytodawcy (poprzez utworzenie nowych instytucji międzynarodowych, np. Azjatyckiego Banku Inwestycji Infrastrukturalnych) i jako zwolennika wolnego handlu. Chiny coraz częściej kwestionują światową dominację polityczną i ekonomiczną USA, co nabiera znaczenia w kontekście coraz bardziej izolacjonistycznej polityki Stanów Zjednoczonych.

Drugi tor polityki zagranicznej Chin, polegający na próbach podkreślania regionalnej, politycznej i militarnej siły dzięki obecności wojskowej na Morzu Południowochińskim (SCS) i Morzu Wschodniochińskim, stanowić może wyzwanie dla całego światowego bezpieczeństwa. Pekin uważa, że obszary te są historycznie jego mare nostrum, dlatego spodziewana jest kontynuacja działań Chin w tym obszarze, w tym budowa sztucznych wysp na spornych obszarach morskich. Mimo niekorzystnego dla Chin orzeczenia trybunału UNCLOS w lipcu ubiegłego roku, kraj ten nie wydaje się nawet rozważać zaprzestania zaskarżonej działalności. W związku z powyższym, można spodziewać są napięć w regionie, w tym gwałtownych starć z Japonią, Wietnamem i Filipinami. Biorąc jednak pod uwagę poprawę stosunków politycznych z dwoma ostatnimi z tych krajów, wydaje się, że w najbliższej perspektywie realny konflikt militarny jest mało prawdopodobny.

Morze Południowochińskie oraz niepewna polityka USA w wymiarze bezpieczeństwa

Od momentu elekcji prezydenta Trumpa, najpoważniejszym, potencjalnym zarzewiem konfliktu może stać się nowa polityka USA w tym regionie, a zwłaszcza zakwestionowanie statusu quo z Chinami -  najpoważniejszym amerykańskim konkurentem. Nie tylko konflikt interesów w wymiarze handlu, ale także zmienne stanowisko USA wobec Tajwanu, twardsze stanowisko w sprawie Korei Północnej i starcia między jednostkami USA i Chin mogą wpływać na bezpieczeństwo w całym regionie. Kwestia suwerenności jest przez Pekin uznawana za rzecz nienegocjowalną, a próba jej naruszenia nieuchronnie prowadzić będzie do odwetu. Niepewna polityka USA w obszarze Azji oraz nacjonalistyczny (choć zachowawczy) prezydent Tajwanu, mogą przyczynić się do niestabilności regionalnej w perspektywie średnioterminowej.

Pro-wzrostowa polityka vs. równoważenie gospodarki

Od 2011 roku wzrost Chin stale maleje. Realny PKB wzrósł o 6,7% w 2016 roku i będzie stopniowo spadał - do 6% w średnim okresie. W tym roku Pekin ma podjąć niezbędne środki w celu utrzymania go na poziomie około 6,5% oraz zachowania stabilności do czasu organizacji NPC. Prognozuje się, że Chiny zacieśnią politykę monetarną, a także ograniczą nadmierną skalę kredytów, które przyczyniły się do wzrastającego zadłużenia przedsiębiorstw. Według prognoz, inflacja znowu rośnie (powyżej 2%), po chwilowej deflacji z tyłu wyższych cen surowców i żywności. Zapowiadane próby zrównoważenia gospodarczego są w toku, jednakże polityka rządu nie wydaje się wskazywać na zdecydowane zaangażowanie decydentów w zmiany.

Większa kontrola ma zahamować odpływ kapitału i spadek RMB

Odpływ kapitału sprowadził RMB do najniższego poziomu wobec dolara od 2008 roku. Biorąc pod uwagę erozję wiarygodności Pekinu, która stale następuje od tego czasu, ocenia się, że ryzyko zewnętrzne w Chinach będzie utrzymywało się. Wszystko z powodu oczekiwanego, dalszego odpływu kapitału i deprecjacji RMB, napędzanej przez spowolnienie gospodarcze. Aby powstrzymać odpływ kapitału, Ludowy Bank Chin (PBC) wprowadził ograniczenia dotyczące wychodzących BIZ (zwłaszcza w zakresie non-core business) i zaostrzył niektóre kontrole kapitałowe (np. w zakresie przekazów dywidendy i zakupów zagranicznych walut przez osoby prywatne). Zdaniem obserwatorów, ma to zwrócić uwagę na fakt, że jego rachunek kapitałowy jest tylko częściowo otwarty. Dalsze, dodatkowe kontrole kapitałowe są możliwe, ale jest mało prawdopodobne, by uderzyły bezpośrednio w transgraniczne przepływy handlowe. Niemniej jednak, fakt zaostrzenia w ostatnim czasie kontroli kapitałowych, dotyczących transferów RMB, może przejściowo wpłynąć na międzynarodowe transakcje biznesowe dokonywane w RMB i zrodzić próby wypromowania RMB jako głównej waluty międzynarodowej.

Dług korporacyjny na alarmującym poziomie

Dalszy wzrost – i tak już potężnego - długu korporacyjnego oraz liczby niekorzystnych kredytów, wydają się podważać dotychczasową wiarę w to, że Chiny będą w stanie uniknąć kryzysu gospodarczego i finansowego. Obecny trend chińskiego wzrostu, napędzany przez nieefektywne kredyty i coraz bardziej ciążące zadłużenie (dzięki którym próbuje się na siłę zachować wysokie tempo wzrostu PKB), jest nie do utrzymania. Wysokość długu korporacyjnego osiąga ogromną skalę, stanowiąc około 170% PKB. Tempo wzrostu zadłużenia jest tym bardziej niepokojące, że od 2009 roku jego udział w PKB wzrósł aż o 75%.

Kluczową niewiadomą pozostają szanse na odwrócenie się trendu zadłużenia. Opierając prognozy na danych płynących z tegorocznej agendy politycznej, trudno mieć nadzieję na coś więcej niż tylko spowolnienie wzrostu akcji kredytowej. Pekin jest świadomy „tykającej bomby zegarowej” długu, ale nadal opóźnia proces delewarowania gospodarki. Warto jednak podkreślić, że pewne środki zostały przedsięwzięte - jak choćby konwersja wierzytelności na akcje, pozwalająca pozbyć się setek niezidentyfikowanych „firm-zombie” czy uruchomienie fuzji i przejęć w sektorze przemysłu węglowego i stalowego.

Kryzys sektora bankowego i finansowego

Jeśli nie pojawią się zdecydowane działania naprawcze, spirala zadłużenia, przekładająca się na niską jakość aktywów bankowych, grozi kryzysem sektora bankowego i finansowego. W pesymistycznym scenariuszu, firmy i banki (oraz wielu graczy niebankowych) mogą natrafić na problemy w prowadzeniu działalności gospodarczej po 2017 roku. Co więcej, istnieją realne obawy, że dotychczasowe oceny ryzyka mogły być zaniżone ze względu na brak przejrzystości i istnienie równoległego systemu bankowego (około 15% ogółu kredytów i blisko 50% PKB).

Ocenia się, że w przyszłości małe, lokalne banki będą najbardziej narażonymi podmiotami, ponieważ mają znacznie mniejszą bazę depozytową oraz udzieliły największej liczby niekorzystnych kredytów. Dla porównania, średnie i duże komercyjne banki państwowe (SOCBs) wydają się mieć silniejszą pozycję i mają szansę być dokapitalizowane na pewnym etapie przyszłego roku (lub w przestrzeni najbliższych kilku lat).

Zdolność finansowa pomimo wstrząsów wewnętrznych

Rosnące ryzyko korporacyjne i bankowe jest nieco łagodzone za sprawą wysokich oszczędności chińskich gospodarstw domowych, silnej międzynarodowej pozycji Chin jako wierzyciela netto i niskiego długu rządowego. Fakt, że CCP - poprzez szeroką sieć SOEs i SOCBs - nadal kontroluje wielu graczy gospodarczych, także jest wielką zaletą. Umożliwienie ogłoszenia bankructwa spółek niezrównoważonych finansowo, uporanie się z nadmiernie zadłużonymi bilansami SOEs, dokapitalizowanie największego na świecie sektora bankowego oraz wzmocnienie nadzoru i uregulowanie równoległego systemu bankowego są działaniami, które podjęto celem uzdrowienia gospodarki. Im dłużej jednak Pekin broni się przed niższym wzrostem gospodarczym, tym mniej skuteczne będą obecne bufory, a kolejne odroczenie niezbędnych reform będzie niekorzystnie odbijać się na potencjale wzrostu MLT.

W porównaniu do długu korporacyjnego, dług publiczny jest znacznie bardziej umiarkowany. Dzięki korzystnej sytuacji budżetu oraz niskiemu zadłużeniu (15% PKB), rząd centralny Chin ma możliwość manewru i użycia bodźców fiskalnych.

Niskie zewnętrzne ryzyko finansowe

Chiny posiadają niski i relatywnie stały dług zewnętrzny (a nawet cechujący się pewnym spadkiem: z 16,8% PKB w 2014 roku do prognozowanego 10,2% PKB w 2016 roku), potwierdzając tym samym, że problemem zadłużenia kraju posiada głównie charakter wewnętrzny.  Pomimo sporego, krótkoterminowego zadłużenia zewnętrznego (stanowiącego 78% całkowitego zadłużenia zewnętrznego w połowie 2016 roku), płynność zewnętrzna jest nadal niezagrożona. Chiny posiadają największe na świecie rezerwy walutowe, jednak warto pamiętać, że wskutek odpływu kapitału netto i interwencji PBC sytuacja może się zmienić. W ostatnich latach zanotowano pierwszy od 1992 roku spadek - o 21% w 2015/16.

Ocenia się, że ewentualny, dalszy spadek będzie łagodny dzięki zdecydowanym działaniom władz chińskich, próbujących ochronić swoje rezerwy. Chiny mają w zanadrzu kilka opcji, takich jak bardziej elastyczny kurs walutowy, wyższe stopy procentowe i dodatkowe kontrole kapitałowe.