Czynniki ryzyka i perspektywy

Wybrzeże Kości Słoniowej poczyniło znaczące postępy po zakończeniu konfliktu w 2011 r. Niemniej jednak po wojnie normalizacja postępuje zbyt wolno, co rodzi poważne zagrożenia. Na początku 2017 r. bunty żołnierzy i niepokoje społeczne ujawniły niestabilność wewnętrzną państwa i uderzyły w wizerunek rządu. Ocenia się, że tego rodzaju wydarzenia mogą stanowić zagrożenie dla przyszłych inwestycji i zahamować długoterminowy postęp gospodarczy. Pomimo, że powrót do pełnej wojny domowej jest mało prawdopodobny, Credendo ostrożnie klasyfikuje średnio- i długoterminowe ryzyko polityczne w kategorii 6/7. Niemniej jednak, wskaźniki makroekonomiczne uległy poprawie, a Wybrzeże Kości Słoniowej stało się jedną z najszybciej rozwijających się gospodarek Afryki Subsaharyjskiej. Ważnym czynnikiem wzrostu jest odbudowanie konsumpcji gospodarstw domowych wraz z dużymi inwestycjami publicznymi i wzrostem bezpośrednich inwestycjach zagranicznych.

Jednak - jako największy na świecie eksporter kakao - Cote d'Ivoire zostało dotknięte spadkiem międzynarodowych cen kakao w sezonie 2016-17. Ze względu na globalne nadwyżki podażowe, oczekuje się, że w perspektywie średnioterminowej ceny kakao pozostaną niskie. Poza wstrząsami w handlu, niekorzystne warunki pogodowe mogłyby stwarzać również dodatkowe obciążenie dla gospodarki rolnej. Działania konsolidacyjne i zmiany polityczne w ramach programu MFW powinny pomóc ograniczyć deficyt. Credendo obecnie klasyfikuje krótkoterminowe ryzyko polityczne w kategorii 4/7. Strefa franka CFA przechodzi okres kryzysu. Rezerwy walutowe w regionie są pod presją, zmuszając władze do dyskusji na temat możliwej dewaluacji. Ponadto kwestie takie jak korupcja, niepewność prawna i trudny klimat biznesowy (pomimo poprawy) wyjaśniają systemową klasyfikację ryzyka handlowego w skali C (w skali od A do C).

Fakty i liczby

Zalety

  • Czołowy światowy eksporter kakao
  • Stabilizacja polityczna
  • Solidne prognozy wzrostu
  • Wsparcie międzynarodowe

Wady

  • Powolna stabilizacja po wojnie
  • Narażenie na wstrząsy gospodarcze i klimatyczne
  • Słabe zarządzanie długiem publicznym (choć poprawia się)
  • Niezadowolenie społeczne

Głowa państwa

  • Prezydent Alassane Ouattara

Wybory prezydenckie

  • Ostatnie w październiku 2015, następne w 2020 roku

Wybory parlamentarne

  • Ostatnie w grudniu 2016, następne w 2021 roku

Ludność

  • 23,7 mln

Dochód na jednego mieszkańca

  • 1.520 USD

Grupa dochodowa

  • średnia niższa

Główne produkty eksportowe

  • Ziarna kakaowca i produkty (44,5% środków na rachunku bieżącym), węglowodory (12,8%)

Ocena ryzyka dla kraju

Zostawiając za sobą dziesięć lat wojny domowej ...

Rywalizacja pomiędzy Laurentem Gbagbolem z FPI (Front Ludowy Wybrzeża Kości Słoniowej) a Alassane Ouattara z RDR (Rally of Republicans) pojawiła się już w trakcie wyborów w 1999 r., w których Ouattara został zdyskwalifikowany, a Gbagbo został wybrany na prezydenta. Po zamachu stanu kraj wkroczył w okres wojny domowej, trwającej od 2002 r. do 2011 r. Przez 10 lat Wybrzeże Kości Słoniowej było podzielone - muzułmanie i Ouattara wsparli północ, znajdującą się pod kontrolą rebeliantów, a południe opowiedziało się po stronie rządu. Kontrowersyjna walka wyborcza w listopadzie 2010 r. między Gbagbo i Ouattara spowodowała nasilenie działań wojny domowej, w wyniku której zginęło wówczas 3000 osób, jeden milion został przesiedlony, a gospodarka legła w gruzach. Społeczność międzynarodowa nałożyła sankcje gospodarcze i finansowe, podczas gdy koalicja sił ONZ, Francji i rebeliantów pomogła Ouattarze przejąć władzę. Gbagbo został aresztowany i postawiony przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym (ICC) w Hadze.
Jako były zastępca dyrektora zarządzającego MFW, Prezydent Ouattara cieszy się międzynarodowym wsparciem i podsyca zaufanie inwestorów. W 2015 roku został ponownie wybrany na urząd, a od wyborów parlamentarnych w grudniu 2016 roku koalicja rządząca posiada w parlamencie 65% głosów. Ponadto, przyjęcie nowej konstytucji w październiku 2016 zwiększyło stabilność polityczną kraju poprzez wprowadzenie stanowiska wiceprezydenta i senatu.

…ale płacąc wysoką cenę za powolną normalizację powojenną

Sytuacja w zakresie bezpieczeństwa znacznie się poprawiła od 2011 r., a 14-letnia misja pokojowa ONZ zakończyła się pod koniec czerwca 2017 r. Jednak powolny proces reintegracji żołnierzy-rebeliantów do armii i znaczna ilość broni w obiegu stanowią poważne zagrożenie. Międzynarodowa reforma sektora bezpieczeństwa (SSR), wspierana na arenie międzynarodowej, mająca na celu odbudowę armii narodowej, okazała się porażką. W konsekwencji, sieci patronackie dawnego konfliktu cywilnego są nadal widoczne w kręgach wewnętrznych armii. Ocenia się, że podziały te mogą doprowadzić do wzrostu napięć politycznych w okresie przekazania władzy przez Ouattarę w roku 2020.

Jedna z najszybciej rozwijających się gospodarek Afryki Subsaharyjskiej

Po uzyskaniu niepodległości od Francji w 1960 r., Wybrzeże Kości Słoniowej rozwijało się jako światowy eksporter kakao. Dobrobyt został mocno nadszarpnięty przez dekadę długiej wojny domowej, jednak od czasu powrotu do stabilizacji politycznej w 2012 r. Wybrzeże Kości Słoniowej stało się jedną z najszybciej rozwijających się gospodarek Afryki Subsaharyjskiej. Po osiągnięciu tempa wzrostu PKB rzędu 9% w ciągu trzech kolejnych lat, dalsze prognozy są optymistyczne, a Wybrzeże Kości Słoniowej przekracza średnią regionalną.

Wzrost gospodarczy napędzają inwestycje w infrastrukturę, rolnictwo i górnictwo, a konsumpcja pochodząca z gospodarstw domowych przeżywa prawdziwe odrodzenie. Niemniej jednak wskaźniki te mocno zależą od warunków pogodowych, ponieważ około dwie trzecie populacji utrzymuje się z rolnictwa. Rząd zaplanował duże inwestycje na lata 2016-2020 w ramach Narodowego Planu Rozwoju (NDP), wspieranego przez MFW. Stopa inwestycji brutto wzrosła od 2012 roku i oczekuje się, że w przyszłym roku podniesie się jeszcze bardziej, do 21,3% PKB. Coraz liczniejszych inwestorów przyciąga stabilizacja polityczna, rosnąca klasa średnia i wprowadzenie reform, mających na celu poprawę klimatu biznesowego. Wybrzeże Kości Słoniowej przeskoczyło z pozycji 177 (na 189 krajów) do 142 w rankingu "Doing Business Banku Światowego" w latach 2013-2017 (i zajmuje 18 miejsce w grupie 48 krajów Afryki Subsaharyjskiej).

Spadek światowych cen kakao osłabia czołowy sektor

Międzynarodowe ceny kakao spadły z powodu nadwyżki podaży kakao w sezonie 2016-17, która spowodowana jest wolniejszym od przewidywanego wzrostem konsumpcji rynków wschodzących i mniejszym popytem ze strony krajów zachodnich. Choć warunki pogodowe są najważniejszymi determinantami cen, to globalna nadpodaż powoduje, że wzrost ceny kakao w perspektywie średnioterminowej raczej pozostaną niskie.

Fakt, że Wybrzeże Kości Słoniowej jest mniej zależne od ropy niż regionalni producenci eksportujący ropę, pomógł ochronić ją przed katastrofą, spowodowaną  załamaniem międzynarodowych cen ropy naftowej. Poza kakao i węglowodorami, Côte d'Ivoire produkuje również ryż, bawełnę, kawę i olej palmowy, co dodatkowo przyczynia się do komfortowych nadwyżek na jego bilansie handlowym. Saldo na rachunku obrotów bieżących wykazuje deficyt z powodu ujemnego salda usług i odpływu prywatnych transferów, wynikających ze znacznej imigracji zarobkowej (zwłaszcza z Burkina Faso do obszarów produkcji kakao). W 2016 r. deficyt na rachunku bieżącym wynosił 1,1% PKB, ale w tym roku spodziewany jest wzrost do 3,8% PKB z powodu niższych dochodów z eksportu kakao oraz wzrostu konsumpcji i importu inwestycji . Przy niedawnych projekcjach cen kakao deficyt na rachunku obrotów bieżących w nadchodzących latach powinien wynosić około 3% PKB. Wybrzeże Kości Słoniowej wykorzystuje kilka źródeł finansowania swoich deficytów. Po pierwsze, od 2012 r. inwestycje zagraniczne przyniosły pokaźny wzrost. Po drugie, oficjalne pożyczki na projekty wzrastają, a program MFW zapewnia dodatkowe wsparcie finansowe.

Zagrożenie płynności ponownie otwiera dyskusję na temat dewaluacji franka CFA

Wybrzeże Kości Słoniowej jest członkiem strefy franka. Stabilność waluty jest ważną ambicją wspólnej polityki pieniężnej, stąd oczekuje się, że inflacja utrzyma się na stabilnym poziomie około 2%. Jednakże fundamenty makroekonomiczne i płynność zewnętrzna uległy pogorszeniu w Zachodnioafrykańskiej Unii Gospodarczej i Walutowej (WAEMU), której członkiem jest Wybrzeże Kości Słoniowej.

Kraje członkowskie zostały negatywnie dotknięte znacznym spadkiem cen surowców, zwłaszcza ropy naftowej, co zrodziło regionalną niepewność w zakresie przyszłej płynność. Szczególnie CEMAC, obejmujący głównie kraje eksportujące ropę, przeżywa głęboki kryzys. W rezultacie, rezerwy walutowe kurczyły się, gwarantując pokrycie importu CEMAC na poziomie zaledwie 1,5 miesiąca.

Ostatnim razem, gdy w 1994 r. nastąpiła dewaluacja franka CFA, nastąpiło ostre cięcie o 50%. Od tamtej pory rozmowy dewaluacyjne pojawiły się sporadycznie w krajach CFA. Jakakolwiek dewaluacja podważyłaby aktywność gospodarczą w regionie poprzez jej wpływ na konsumentów (inflacja i wyższe koszty importu) oraz dłużników (z długiem nominowanym w twardej walucie), zwiększając ryzyko handlowe. W dłuższym okresie mogłoby to jednak poprawić konkurencyjność regionu. W grudniu ubiegłego roku przywódcy krajów CEMAC spotkali się i potwierdzili, że chcą utrzymać kurs waluty na obecnym poziomie. Ponadto kraje CEMAC zobowiązały się do rozpoczęcia skoordynowanych reform politycznych i znalezienia regionalnego rozwiązania kryzysu płynności, umożliwiającego powrót do stabilności makroekonomicznej.

Obniżenie dochodów publicznych w czasach zintensyfikowanych potrzeb wydatków rządowych

Niższe wpływy podatkowe (od ropy naftowej, dochodów i VAT) oraz żądania wydatkowania w kontekście narastających niepokojów społecznych i wojskowych stanowiły dodatkowy nacisk na budżet lat 2016 i 2017, co doprowadziło do kumulacji zaległych długów krajowych. Niektóre inwestycje publiczne są stopowane w celu pokrycia zwiększonych wydatków bieżących i poradzenia sobie z utratą dochodów publicznych. Ocenia się, że deficyt budżetowy powinien wzrosnąć z 4% PKB w 2016 r. do 4,5% w 2017 r. Niemniej jednak, do 2019 r. konsolidacja fiskalna powinna pomóc w jego powrocie do poziomu 3% PKB.

Szacuje się, że całkowity dług publiczny w 2017 r. wyniesie 48,7% PKB i powinien zacząć poprawiać się w przyszłym roku. Obejmuje on około jednej trzeciej zadłużenia krajowego, głównie z obligacji wyemitowanych przez regionalny bank centralny i charakteryzujących się relatywnie krótkimi terminami zapadalności. W 2017 r. spodziewany jest spadek długu krajowego na korzyść większej liczby długów zewnętrznych. Mimo, że wskaźniki długu publicznego są pod kontrolą, stają się mniej korzystne, a koszty obsługi długu publicznego wzrastają. Skuteczne zarządzanie długiem będzie miało kluczowe znaczenie dla utrzymania stabilnej pozycji zewnętrznej i uniknięcia znacznych skoków refinansowania.

Najbardziej optymistyczne perspektywy mogą być osiągalne dzięki racjonalnej polityce

Niedawne, niekorzystne wstrząsy handlowe (zwłaszcza spadające ceny kakao) rzucały cień na dotychczasowe osiągnięcia. Niesprzyjające warunki pogodowe stwarzają również dodatkowe zagrożenie. W rzeczywistości, aby zapobiec presji fiskalnej, zachować zaufanie inwestorów i zapewnić silny wzrost gospodarczy, potrzebne będą odpowiednie strategie polityczne. W ciągu ostatnich kilku lat Wybrzeże Kości Słoniowej osiągnęło znaczący postęp gospodarczy, ale nie cała ludność doświadczyła jego skutków. Największym jednak zagrożeniem dla perspektyw Wybrzeża Kości Słoniowej, są potencjalne wyzwania, związane ze stabilnością polityczną. Trwające zbrojenia, które można było zauważyć w ciągu 2017 r., mogłyby doprowadzić do brutalnych przemian politycznych w 2020 r., chociaż powrót do wojny domowej jest mało prawdopodobny.