Czynniki ryzyka i perspektywy

Wzrost gospodarczy Indii wciąż spada, a ten negatywny trend jeszcze przyspieszył od końca 2016 r. z powodu dwóch wstrząsów wewnętrznych. W listopadzie ubiegłego roku chaotyczna polityka demonetyzacji i niepewne przejście na GST (podatek od towarów i usług) w lipcu ubiegłego roku zakłóciły  płynność działalności gospodarczej. Słaba kondycja sektora bankowego i wysoki dług również odgrywają rolę w hamowaniu wzrostu. Konsekwencje tych zdarzeń będą jednak słabły w nadchodzących miesiącach, a prognoza gospodarcza MLT pozostaje optymistyczna. Indie będą nadal korzystały ze sprzyjających warunków gospodarczych, w szczególności z niskich cen ropy, które przyczyniły się do obniżenia inflacji do najniższego poziomu od 10 lat oraz dużego rynku krajowego, który zmniejsza podatność na zagrożenia w niepewnym otoczeniu globalnym. Dodatkowy impuls bez wątpienia wynika ze stabilności politycznej i procesu reform, który powinien być kontynuowany przynajmniej do 2024 r. Premier Modi jest faworytem w zbliżających się wyborach w 2019 r. i oczekuje się, że uzyska większość w Parlamencie. Reforma i postawa pro-biznesowa znajdują odzwierciedlenie w poprawie otoczenia biznesowego, zaufaniu inwestorów (jako że FDI utrzymuje się w trendzie wzrostowym) i silniejszej rupii. To wyjaśnia, dlaczego ryzyko handlowe w Indiach jest oceniane w
kategorii B (w skali od A do C).

Nie wszystko prezentuje się jednak w różowych barwach. Największy niepokój budzi słabnący sektor bankowy, zwłaszcza banki państwowe obciążone pożyczkami, dla których rząd planuje skromne dokapitalizowanie. Wraz z wysokim poziomem zadłużenia przedsiębiorstw w niektórych sektorach wpływa to na podaż kredytów (obecnie najniższy od dziesięcioleci) oraz popyt i inwestycje krajowe, a także może ostatecznie zmniejszyć potencjał wzrostu Indii. Trzecie ryzyko leży w strukturalnie złych finansach publicznych. Trwająca obecnie konsolidacja fiskalna prawdopodobnie pozostanie będzie powolna pomimo zauważalnego wpływu niedawnego wprowadzenia krajowych GST. Ogólnie rzecz biorąc, silne fundamenty Indii, od solidnego bilansu płatniczego do raczej niskiego zadłużenia zagranicznego oraz pozytywne perspektywy ekonomiczne uzasadniają klasyfikację Indii w kategorii 3/7 dla ryzyka politycznego MLT. Jeśli chodzi o ryzyko polityczne ST, rating plasuje się w kategorii 2/7 dzięki silnemu, dalszemu wzmacnianiu płynności zewnętrznej.

Fakty i liczby

Zalety

  • Reformistyczny rząd
  • Szeroka gospodarka
  • Silna branża usługowa
  • Zrównoważony dług zewnętrzny

Wady

  • Powtarzające się napięcia społeczne
  • Spadek krajowego wskaźnika inwestycji
  • Sektor bankowy obarczony wysokimi i rosnącymi kredytami
  • Słabe finanse publiczne

Głowa państwa

  • Prezydent Ram Nath Kovind

Szef rządu

  • Premier Narendra Modi (BJP)

Wybory powszechne (cykl 5-letni)

  • Prezydenckie: w 2022 r
  • Parlamentarne: w 2019 r

Populacja

  • 1,311.1 million

Dochód na mieszkańca

  • USD 1,600

Grupa dochodowa

  • Niższe średnie dochody

Glówne produkty eksportowe

  • Transfery prywatne (12,7% rachunków bieżących), Usługi programistyczne (11,3%), Kamienie szlachetne i biżuteria (7,9%), Paliwa mineralne (6,3%), Tekstylia (4,8%), Turystyka (4,3%), Chemikalia i tworzywa sztuczne (4.2 %)

Ocena ryzyka dla kraju

Modi i BJP w drodze do uzyskania większości w Parlamencie

Premier Modi coraz częściej oceniany jest jako jednego z najbardziej popularnych przywódców politycznych ostatnich dziesięcioleci. Niedawne sukcesy zwiększyły jego popularność we wszystkich regionach i wszystkich segmentach społeczeństwa indyjskiego, nawet w dużym, ubogim regionie wiejskim, takim jak Uttar Pradesh. Chociaż ubodzy ludzie byli tam większością, większość z nich przyjęła plan Modi’ego w walce z korupcją i uchylaniem się od płacenia podatków. Premier Modi jest teraz pewny, że w wyborach parlamentarnych w 2019 r. będzie mógł przedłużyć swój 5-letni mandat. Jego perspektywy ponownego wyboru są wzmacniane przez słabą, fragmentaryczną opozycję. Wreszcie, siła BJP została dodatkowo wzmocniona przez wybór kandydata BJP i gubernatora Bihar Ram Nath Kovind jako nowego prezydenta Indii.

Wysokie szanse BJP na uzyskanie większości znacznie wsparłyby program reform Modi’ego. Byłaby to idealna droga do wdrożenia dwóch głównych reform: rynku pracy i przejęć gruntów, co miałoby wielce pozytywny wpływ na rozwój gospodarczy. Aby jednak utrzymać pozytywną dynamikę polityczną, po wyborach w 2019 r. bardziej prawdopodobne jest, że zostaną one wprowadzone do agendy rządowej. Są to rzeczywiście bardzo wrażliwe kwestie, które napotykają silną opór regionalny. Dlatego też, nawet przy większości w Parlamencie, ich przeforsowanie może być trudne dla Modi’ego.

Hinduski nacjonalizm i Pakistan - dominujące zagrożenia dla stabilności Indii

Oczekuje się, że utrzyma się ciągłość i stabilność polityczna, jednak największy niepokój może budzić nadmiernie dominująca partia BJP, która pozwala hinduskiemu nacjonalistycznemu instynktowi Modi’ego rozprzestrzenić się wśród jego zwolenników. Może to pośrednio utrudnić osiągnięcie celów gospodarczych, co ilustruje choćby mianowanie przez niego hinduistycznego ekstremisty i antymuzułmańskiego duchownego jako nowy przywódcy państwowego w Uttar Pradesh oraz kontrowersyjny zakaz sprzedaży krów na ubój. Istnieje ryzyko dalszej niestabilności w związku z rosnącymi napięciami religijnymi, zwłaszcza między hinduistami i muzułmanami, ale także między innymi społecznościami. W 2016 r. miało miejsce wiele publicznych protestów przeciwko nietolerancji, a więcej może pojawić się w przyszłości. Innym czynnikiem ryzyka jest to, że Modi mógł nadużywać dominującej pozycji politycznej, ponieważ jego styl przywództwa jest bardziej spersonalizowany i scentralizowany niż jego poprzedników. Tymczasem wewnętrzna stabilność Indii nadal cierpi z powodu (aczkolwiek zmniejszonych) ataków terrorystycznych ze strony bojowników Naxalite (marksistowskich) w kilku biednych regionach, które częściowo są napędzane przez rosnącą przepaść majątkową, a także z powodu ataków związanych z napięciami hindusko-muzułmańskimi.

Zagrożenie ze strony Państwa Islamskiego (IS) w Indiach było do tej pory niewielkie, ale może zaostrzyć się z powodu radykalizowania się lokalnych muzułmanów w związku ze wznowionym konfliktem na granicy Kaszmiru. Działania wojenne z Pakistanem odrodziły się po 2016 r. i będą wymagać wiele uwagi w przyszłości, ponieważ oba kraje nadal budują swoje zdolności wojskowe, a budowa Korytarza Gospodarczego Chiny-Pakistan posuwa się naprzód. W ten sposób stosunki Indii z Chinami będą oscylować pomiędzy pragmatyzmem - rywalizując o wpływy na Oceanie Indyjskim i południową Azją - a sporadycznymi napięciami. Ponadto, gdy Pakistan buduje bliższe związki z Chinami, oczekuje się, że Indie będą pogłębiać swoje więzi z USA.

Wzrost spowolniony przez wstrząsy wewnętrzne i zadłużenie przedsiębiorstw

Silny impuls, który pojawił się po tym, gdy Modi doszedł do władzy, w ostatnim czasie osłabł. Wzrost aktywności gospodarczej zmniejszył się w roku obrotowym 2016/17 (zakończonym w marcu 2017 r.) i może nieznacznie spadać w bieżącym roku obrotowym 2017/18. Spadek ten w dużej mierze wynikał z kryzysu finansowego po nagłej decyzji rządu w listopadzie 2016 r. o wycofaniu z obiegu dwóch największych nominałów banknotów (stanowiących 86% całkowitych środków) i zastąpieniu ich nowymi. Ruch ten, mający na celu zwalczanie uchylania się od opodatkowania  i rozwój płatności cyfrowych, był ciosem dla gospodarki opierającej się na transakcjach gotówkowych, dla rolnictwa i konsumpcji prywatnej. Tym samym tempo wzrostu PKB spadło do wciąż stabilnego 7,1% (wobec 8% w 2015 roku). Teraz, gdy sytuacja w dużej mierze wróciła do poziomu sprzed demonetyzacji, drugi szok wewnętrzny uderzył w gospodarkę: podatek od towarów i usług (GST). Przyspieszone wprowadzenie GST w lipcu, ze względu na niepewność co do procedur i stawek, przyczyniło się do obniżenia wzrostu PKB do najniższego poziomu od trzech lat w pierwszym kwartale 5,7% (w porównaniu z poprzednim kwartałem). Według prognoz wzrost może stopniowo przyśpieszać, a do 2021 r. osiągnie 8%. Wpływ wspomnianych wyżej dwóch szoków zacznie słabnąć, ale nie wydarzy się to raczej przed rokiem 2018.

Ogólna optymistyczna perspektywa MLT wzmocniona reformami

Optymistyczne prognozy gospodarcze MLT w Indiach są napędzane przez korzystne warunki ekonomiczne, takie jak niskie ceny ropy naftowej i inflacja na najniższym poziomie od dziesięcioleci (poniżej 4%), co pozwala na obniżenie stóp procentowych. Bilans płatniczy jest silny i towarzyszy mu bardziej ograniczony deficyt na rachunku bieżącym, możliwy dzięki tańszemu importowi ropy oraz silniejszy eksport usług (w szczególności oprogramowania), które z nadwyżką kompensują zmniejszenie zarobków pracowników (główne źródło dochodów z eksportu) z krajów Zatoki Perskiej. Przewiduje się, że deficyt na rachunku obrotów bieżących wzrośnie do ponad 6% wpływów z rachunków bieżących w nadchodzących latach, ale pozostanie finansowany przez silny (i rosnący) BIZ. Oprócz tych pozytywnych wydarzeń, duży rynek wewnętrzny Indii i silny popyt konsumpcyjny będą działały jako bufor dla wstrząsów zewnętrznych, takich jak osłabiony popyt ze strony Chin i potencjalne niekorzystne działania handlowe USA w trakcie rządów prezydenta Trumpa. Bardziej rygorystyczna polityka imigracyjna i bardziej nacjonalistyczna polityka gospodarcza w USA mogłyby zaszkodzić kluczowemu sektorowi Indii - IT (który jest ich głównym źródłem dochodów z usług eksportowych).

Innym wymiarem, który pobudza dominujący nastrój w MLT, jest reforma premiera Modiego. Zaufanie inwestorów wzrosło od czasu objęcia przez niego władzy w 2014 r., co podkreślają przyspieszone inwestycje bezpośrednie i silniejsza rupia - w przeciwieństwie do zmienności wielu walut w innych krajach wschodzących. Rząd rzeczywiście pracuje nad poprawą otoczenia biznesowego, zaczynając od redukcji biurokracji, koncentrując się na deregulacji, cyfryzacji i liberalizacji wielu sektorów, czyniąc je bardziej otwartymi na bezpośrednie inwestycje zagraniczne.

Oprócz odważnego, ale chaotycznego "planu demonetyzacji", najważniejszym osiągnięciem Modie’go jest GST. Chociaż wielość zwolnień i stawek sprawia, że reforma będzie bardziej skomplikowana niż początkowo oczekiwano, pozostaje najważniejszą zmianą podatkową od czasu uzyskania niepodległości.

Po stronie negatywnej, należy odnotować, iż do tej pory nastąpił niewielki postęp w planie "Make in India", który ma na celu znaczne rozwinięcie działalności produkcyjnej i, co kluczowe, wspieranie tworzenia miejsc pracy. Tempo tych  reform do tej pory oceniane jest jako poniżej oczekiwań, mimo że niewątpliwie i tak osiąga lepsze wyniki niż w czasach rządów poprzednika premiera Modiego. Można to wytłumaczyć odpornością na zmiany ze względu na ciężar tradycji, biurokrację, władzę państwową i wciąż ważną i zakłócającą rolę państwa w gospodarce.

Problemy sektora bankowego i słabnące inwestycje

Wbrew ogólnie pozytywnemu obrazowi makroekonomicznemu, można wskazać trzy zagrożenia. Największe z nich związane jest z kryzysem sektora bankowego, w szczególności z państwowymi bankami komercyjnymi (SOCB, posiadającymi 70% aktywów banków ogółem). Są one narażone przez zadłużone przedsiębiorstwa w sektorze stalowym, wydobywczym i infrastrukturze. Trwające dokapitalizowanie SOCB jest zbyt wolne i jego wielkość (700 rubli w okresie 2016-2019) jest zdecydowanie niewystarczająca, aby zapewnić uporządkowanie sektora.

Drugie ryzyko wynika bezpośrednio z problemu niewłaściwej polityki kredytowej w bankach państwowych oraz wysokiego zadłużenia przedsiębiorstw, zwłaszcza w zakresie infrastruktury. Oba wpływają na podaż i popyt na kredyty. Polityka demonetyzacji zaostrzyła tę sytuację poprzez jej szkodliwy wpływ na działalność gospodarczą. Tak więc wzrost kredytów bankowych dla sektora prywatnego spadł w marcu do 5,1% i wzrósł powyżej 6% w kolejnych miesiącach. Jedną z konsekwencji jest dalsze napędzanie wzrostu liczby kredytów. Kolejną zaś tendencja do opóźniania inwestycji prywatnych i publicznych, co znajduje odzwierciedlenie w malejącej stopie inwestycji krajowych od 2012 r. Obciąża to ogólną działalność gospodarczą i może ostatecznie zmniejszyć potencjał wzrostu Indii pomimo wysokich oszczędności i korzystnego profilu demograficznego.
 

1 Stressed assets include NPLs (up from 4.3% to 9.5% of total loans between March 2015 and the end of 2016) and restructured loans (around 3% of total loans at the end of 2016).

Stabilne, ale słabe finanse publiczne

Trzecie i długotrwałe ryzyko wynika z słabych finansów publicznych, charakteryzujących się stosunkowo niską podstawą opodatkowania i wysokimi kosztami spłaty odsetek od długu publicznego (około 23% dochodów). Konsolidacja fiskalna jest w toku i prawdopodobnie będzie wspierana przez GST. Ten trend jest jednak powolny, a deficyt budżetowy sektora instytucji rządowych i samorządowych sugeruje, że w nadchodzących latach przekroczy on – i tak już wysoki - poziom 6% PKB. W rzeczywistości trajektoria budżetowa może wymagać korekty w górę, jeśli rząd centralny będzie musiał zmierzyć się z protestami rolników i obietnicami wyborczymi. Dług publiczny od wielu lat pozostaje blisko granicy 70 % PKB i według prognoz spadnie stopniowo do 60% PKB do 2020 roku.

Pozytywny profil długu zewnętrznego i silna pozycja płynności

Indie mają zrównoważony dług zewnętrzny. Wskaźniki zadłużenia zagranicznego brutto ustabilizowały się na dość niskim poziomie w ciągu ostatnich dwóch lat. W perspektywie średnio- i długoterminowej przewiduje się, że wskaźniki te będą nieco spadać dzięki silnym wynikom gospodarczym. Niewielki udział długu denominowanego w USD w krajowym sektorze przedsiębiorstw powinien dodatkowo pozwolić mu sprostać amerykańskiej polityce podwyżek stóp procentowych.

Zewnętrzna płynność Indii jest silna. Dzięki zwiększeniu napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych i szybszego wzrostu eksportu niż importu, rezerwy walutowe osiągnęły historyczne maksimum. Utrzymują stały trend wzrostowy, który rozpoczął się w 2013 r., a w czerwcu ich poziom pozwolił na wygodne pokrycie 7,2-miesięcznego importu (z 5,2 w 2012 r.) i ponad 3,5-krotności długu krótkoterminowego.